Motyw buntu w literaturze
Bunt towarzyszy człowiekowi od zarania dziejów. Można powiedzieć, że jest wręcz wpisany w ludzką naturę. Człowiek który się buntuje przyczynia się w pewnym stopniu do ciągłych zmian,a więc rozwoju społeczeństwa. Bunt oznacza więc niezgodę na obowiązujący stan rzeczy i może objawiać się zarówno w postaci biernego nie popierania danego zjawiska, jak i również poprzez podjęcie działania w kierunku jego zmiany, nierzadko z użyciem siły. Również w literaturze możemy znaleźć mnóstwo przykładów tego motywu, zwłaszcza okres romantyzmu, jako epoki buntu, obfituję w wielu zbuntowanych bohaterów. Można wyróżnić parę rodzajów buntu, od buntu przeciw Bogu, poprzez bunt wobec autorytetów czy obowiązującego prawa, aż po bunt jednostki wobec świata czy moralności.
Motyw buntu – przykłady z lektur
Rok 1984
George Orwell
Bohaterowie ,,Roku 1984'' buntowali się przeciwko opresyjnej władzy. Winston Smith, pracownik Departamentu Archiwów, nienawidził Wielkiego Brata i Partii. Rozstał się ze swoją żoną fanatyczką, chciał dołączyć do rewolucyjnego Braterstwa, a także wdał się w zakazany romans z Julią, pracowniczką Departamentu Literatury. Kobieta również sprzeciwiała się systemowi, ponieważ zabraniał jej zabawy i korzystania z uciech cielesnych. Od nastoletnich lat romansowała z różnymi mężczyznami. Po kryjomu łamała też inne zasady Partii. Ostatecznie ich bunt okazał się bezskuteczny, ponieważ oboje zostali aresztowani.
Mit o Premeteuszu
Mitologia Grecka
Tytan Prometeusz buntuje się przeciwko uciśnianiu przez bogów ludzi i występuję przeciwko Zeusowi wykradając ogień, który następnie przekazuje gatunkowi ludzkiemu. Bunt Prometeusza wynika z chęci niesienia pomocy i niemożności biernego przypatrywania się cierpieniu ludzi, którzy w oczach bogów są jedynie zabawkami. Dzięki podstępowi udaje mu się przechytrzyć Zeusa i wymusić na nim by ludzie w ofiarach składanych bogom oddawali jedynie skóry i kości zwierząt- mięso zostawiając dla siebie. Za swoje czyny Prometeusz zostaje ukarany i na rozkaz Zeusa przykuty do ścian Kaukazu, staje się jednak symbolem postawy prometejskiej, którą w swoich dziełach inspirują się tez poźniejsi twórcy.
Antygona
Sofokles
Antygona może służyć za kolejny przykład zbuntowanego bohatera, który w imię swoich racji nie cofnie się nawet przed śmiercią. Po śmierci braci Antygony, jej wuj – król Kreon zakazuje godnego pochowania jednego z nich jako niegodnego uwagi zdrajcy, dziewczyna jednak otwarcie buntuje się ponieważ wierzy, że prawo boskie ma większą wagę niż prawo ludzkie. Kobieta grzebie swojego brata wiedząc, że zostanie za to ukarana, jednak woli pozostać w zgodzie z samą sobą i własnymi przekonaniami. Ostatecznie zostaje zabita na rozkaz Kreona, karzac ją za nieposłuszeństwo.
Lektury, w których występuje motyw buntu
Rok 1984George Orwell
AntygonaSofokles
DżumaAlbert Camus
FerdydurkeWitold Gombrowicz
Folwark zwierzęcyGeorge Orwell
Inny Świat. Zapiski sowieckieGustaw Herling-Grudziński
Jacek Kaczmarski piosenkiJacek Kaczmarski
Jan Kasprowicz wierszeJan Kasprowicz
Kazania sejmowePiotr Skarga
KrzyżacyHenryk Sienkiewicz
Ludzie bezdomniStefan Żeromski
Moralność pani DulskiejGabriela Zapolska
Nie-Boska komediaZygmunt Krasiński
PrzedwiośnieStefan Żeromski
Quo VadisHenryk Sienkiewicz
Romeo i JuliaWilliam Szekspir
Sonety krymskieAdam Mickiewicz
Stowarzyszenie umarłych poetówNancy Horowitz Kleinbaum
Śluby panieńskie, czyli Magnetyzm sercaAleksander Fredro
TangoSławomir Mrożek
Zbrodnia i karaFiodor Dostojewski
Zdążyć przed Panem BogiemHanna Krall
Ziele na kraterzeMelchior Wańkowicz