Moralność pani Dulskiej

Akt I

  Scena przedstawia salon w burżuazyjnym domu. Widzimy bogato urządzone pomieszczenie: wysokiej jakości meble, dzieła sztuki, sztuczne palmy. Wybija godzina 6.00. Zaczyna się rozwidniać.

Scena I

  Z sypialni wychodzi rozmemłana po śnie Dulska. Na głowie ma papiloty. Zaczyna wołać kucharkę i służącą – Hankę, pogania je do pracy. Następnie zrywa ze snu swoje córki: Hesię i Melę. Gani je, by jak najszybciej zajęły się nauką.

Scena II

  Dulska gani Hankę za to, że źle rozpala w piecu. Hanka zdenerwowana chce rzucić pracę. Okazuje się, że przyczyną nie jest tylko bezwzględne zachowanie pracodawczyni, jak również zalety jej syna. Rzucenie pracy zasugerował jej ksiądz. Dulska nie przystaje na to. Dziewczynki nie chcą wstawać. Hesia kopie Hankę w brzuch, na co Dulska oznajmia: „zagoi się do wesela”. Zezłoszczona Dulska prezentuje Hance, jak powinno się palić w piecu. Wbiega również do pokoju dziewczynek. Krzyczy, by wstawały, bo spóźnią się na pensję. Hesia prosi matkę o trochę ciepłej wody, na co matka odpowiada, że to zbytek i powinny się hartować. W międzyczasie Dulska rozmawia z mężem Felicjanem na temat najstarszego syna. Wciąż nie wrócił do domu.

Scena III

  Dziewczynki grzeją się przy piecu. Patrzą, czy nikt nie nadchodzi. Mela bardzo boi się matki, na co Hesia odpowiada jej, że jest zbyt wrażliwa, sentymentalna, jak ich ojciec, który prawie nic nie mówi. Mela przyznaje jednak, że boi się nie tyle matki, co jej głośnego krzyku. Siostry rozprawiają na temat wczorajszej rozmowy z kucharką. Musi to być tajemnicą, ponieważ ich matka ukarałaby je za rozmówki ze służbą. Hesia wyznaje Meli, że ich brat Zbyszko lata za Hanką. Widziała również, jak szczypał ją i zaczepiał. Jest bardzo zainteresowana, gdzie Zbyszko spędza noce. Mela naiwnie stwierdza, że być może spaceruje po lesie. Hesia gani Melę za jej dziecięce spostrzeżenia. Mela wyznaje, że woli być nieświadoma tych przykrych rzeczy. W odpowiedzi na te słowa, Hesia nazywa ją tumanem.

Scena IV

  Przez scenę przebiega Dulska. Rozdaje rozkazy wszystkim dookoła. Jedna z córek porównuje jej porywcze zachowanie do wichru. Hesia brzydko zwraca się do Hanki, każe jej sprzątać i nazywa ją idiotką. Wpada jednak na pomysł, by zapytać ją, czy była kiedyś w nocnej kawiarni.

Scena V

  Zbyszko zmęczony wraca do domu. Odgania Hesię, która wścibsko wypytuje o miejsca jego nocnych schadzek. Siostra oznajmia mu, że jak dorośnie, będzie się zachowywała tak jak on. Pójdzie na lumpę, będzie chodziła po kawiarniach i piła likiery. Następnie informuje matkę o powrocie brata. Dulska zamierza przeprowadzić z nim rozmowę, ale ten się wymiguje. Mówi, że idzie spać i poszukuje czarnej kawy. Produktu nie ma. Dulska sugeruje, że Hesia spożywa go zbyt dużo. Dulska zaczyna przeprowadzać wywiad z synem. Ten jednak nie chce zdradzać jej żadnych szczegółów ze swojego nocnego życia. Dulska próbuje dystyngować chłopca. Mówi, że nie znajduje się już w towarzystwie kokocic – prostytutek. Na co Zbyszko wysuwa argument, że jego matka sama wynajmowała jednej kokotce mieszkanie i brała od niej duże pieniądze. Dulska uważa, że sposób prowadzenia syna godzi w ich nazwisko. Dulska nazywa syna i swojego męża głupimi. Jej mąż również się włóczy, przesiaduje codziennie w cukierni.

Scena VI

  Widzimy Dulskiego przygotowującego się do wyjścia. Jest ubrany elegancko, czyści swój kapelusz. Dulska chce zaangażować męża w wychowywanie syna. Jego to jednak wcale nie obchodzi i wychodzi pośpiesznie z domu. Matka próbuje nakłonić syna do zmiany, prosi, by przyrzekł, że się zmieni. Ten jednak wciąż ją ignoruje.

Scena VII

  Zbyszko zaczepia Hankę. Ta próbuje go odpędzić. Czyni mu wyrzuty, że spędza noce z innymi pannami. Droczą się ze sobą. Gdy Zbyszko chce ją objąć, wchodzi Mela i jest zawstydzona tym, co zobaczyła. Dziewczynka próbuje podjąć rozmowę z bratem. Upewnia go, że nie wyda jego tajemnicy matce. Zbyszko ma za nic jej słowa. Uważa, że zwariowała.

Pani Dulska

  Kobieta bez empatii i żadnych zasad moralnych. Aniela jednocześnie uważa siebie i swoją rodzinę za wzór nieskazitelności. Jest apatyczna i dyktatorska, narzuca rodzinie i otoczeniu swój sposób myślenia. W lekturze jawi się jako osoba infantylna, odrzucająca wszystko, co inne. W swoim postępowaniu kieruje się wyłącznie ludzką opinią. Jest bardzo oszczędna i bezwzględna. To właśnie dzięki tej postaci zaczęło funkcjonować pojęcie „dulszczyzny”. Określa ono zespół cech, odnoszących się do postawy filistra i kołtuna: zakłamania, obłudy, fałszu i gry pozorów.

Pan Dulski

  Nie angażuje się w to, co dzieje się w jego domu. Głową domu jest jego żona. Felicjan wycofuje się z jakiejkolwiek aktywności, dużo czasu spędza poza domem. Jest obojętny, poddał się Pani Dulskiej.

Zbyszko Dulski

  Syn państwa Dulskich. Prowadzi hulaszczy tryb życia, nie wraca nocami do domu i ugania się za kobietami. Jest cyniczny i ironiczny. Jego postawa świadczy o rozpoczęciu przez niego buntu wobec despotycznego zachowania matki. Jest świadomy swojego kołtuństwa. W momencie dowiedzenia się o ciąży Hanki, chce na złość swojej matce, poślubić ją. Ostatecznie jawi się jako postać niemoralna. Za namowami Juliasiewiczowej, rezygnuje z tego planu na rzecz spokojnego i dostatniego życia.

Hesia Dulska

  Córka państwa Dulskich, jest odważna, zaczepna i niegrzeczna. Deklaruje, że w przyszłości będzie prowadziła taki tryb życia jak Zbyszko.

Mela Dulska

  Jedyna osoba z rodziny wrażliwa, sentymentalna, nie pozbawiona uczuć. Świadomość tego, co dzieje się w jej domu, powoduje u niej bezsenność i pogorszenie stanu zdrowia. Jest wyobcowana, czuje poczucie krzywdy i to, że w jej rodzinie dzieje się coś bardzo złego.

Juliasiewiczowa z Dulskich

  Kuzynka Dulskich. Jest bardzo inteligentna, jak również pozbawiona skrupułów, co w połączeniu czyni z niej postać cwaną. Ubiera się modnie i prowadzi dostatnie życie, przez co musi mierzyć się z krytyką Dulskiej.

Lokatorka

  Kobieta, która próbowała odebrać sobie życie po wyjściu na jaw zdrady męża. Dulska w związku z tym postanawia pozbawić ją mieszkania.

Hanka

  Służąca w domu państwa Dulskich. Jest bardzo pobożna, ale również naiwna. W pewnym momencie lektury, przeistacza się w postać walczącą o siebie i swoje dziecko.

Tadrachowa

  Matka chrzestna Hanki. Jest praczką. Stoi po stronie Hanki. Chce, tak rozegrać sytuację, by Hanka nie została z niczym.