Rok 1984

Streszczenie krótkie

Część pierwsza

  Głównym bohaterem powieści jest niejaki Winston Smith, mieszkaniec Oceanii, pracownik Ministerstwa Prawdy. Codziennie rano, idąc do pracy, spotykał widniejący na budynku swojej korporacji napis: WOJNA TO POKÓJ / WOLNOŚĆ TO NIEWOLA / IGNORANCJA TO SIŁA. W mieście znajdowały się jeszcze: Ministerstwo Pokoju (zajmujące się na co dzień wojną), Ministerstwo Obfitości (odpowiadające za stan gospodarczy kraju) i Ministerstwo Miłości (trudniące się zaprowadzaniem i utrzymywaniem ładu społecznego). Oceanią rządził Wielki Brat, o czym przypominały zawieszone w wielu miejscach publicznych plakaty z jego podobizną.
  Winston, zdruzgotany sytuacją, w jakiej się znalazł i w jakiej przyszło mu egzystować, zdecydował się na prowadzenie pamiętnika, by choć trochę odetchnąć od wszechobecnego nonsensu i tyranii Wielkiego Brata. Za takie przedsięwzięcie groziła jednak kara śmierci. Przed rozpoczęciem pisania musiał się przenieść w ustronne miejsce w swoim pokoju, z dala od teleekranu, czyli czegoś w rodzaju partyjnej kamery zainstalowanej w domu każdego obywatela, służącej do śledzenia jego poczynań. Z teleekranu całymi dniami nadawano propagandowe informacje rządu.
  Winston zaczął od zapisania w pamiętniku obecnej daty: 4 kwietnia 1984 r. Myślał, by uwiecznić niedawną historię, która miała miejsce w Departamencie Archiwów, gdzie pracował. Jego biuro odwiedzili O’Brien, partyjny urzędnik, oraz pewna brunetka pracująca w Departamencie Fikcji. Smith podejrzewał, że kobieta jest agentem myślopolicji, dlatego zbytnio się z nią nie spoufalał. Nadszedł czas wyemitowania „Dwóch Minut Nienawiści”. Był to codzienny seans, podczas którego na początku wyświetlano na ekranie twarz Emmanuela Goldsteina – największego wroga Partii, który jednocześnie był jej twórcą. Po tym, jak stanął on na czele kontrrewolucji, stracił dotychczasowe względy w oczach decydentów, którzy skazali go na najwyższą karę – pozbawienie życia. Widząc na ekranie jego podobiznę, widzowie krzyczeli i rzucali weń różnymi przedmiotami.
  Następnie pojawiła się uspokajająca lud twarz Wielkiego Brata. Mieszkańcy wcale nie przywiązywali wagi do merytorycznej warstwy jego wystąpienia – tym, co ich do niego przyciągało, były wielka charyzma i opanowana do perfekcji sztuka perswazji. Następnie ukazywały się hasła Partii, które powodowały niesamowite zjawisko – oczy obywateli zaczęły publicznie demonstrować ich myśli.
  Smith spojrzał z powrotem na pamiętnik, w którym chwilę wcześniej zapisał słowa: Precz z Wielkim Bratem. Przeraził się, gdyż wiedział, że za takie przestępstwo (zwane myślozbrodnią) grozi ewaporacja, czyli aresztowanie, a następnie zniknięcie ze świata.
  Kolejnym elementem totalitaryzmu były organizacje Szpiegów. Partia założyła je, aby szkolić i zmieniać ludzi w takich, którzy są zdolni donosić organom rządowym nawet na własnych rodziców. Smith zajmował się w pracy tzw. regulowaniem faktów. Polegało to na zmienianiu prawdy historycznej, zawartej w różnych artykułach lub opracowaniach, według aktualnych potrzeb politycznych Partii. Kolejnym z głównych zadań Ministerstwa było dostarczanie bieżących materiałów propagandowych naczelnikom oraz publikowanie ich w mediach.
  Podczas przerwy Winston wybrał się na obiad, gdzie spotkał filologa Syme’a. Pracował on w tej chwili nad kolejnym wydaniem „Słownika nowomowy”. Twierdził, że zawężenie słownictwa, którym posługiwać się będzie lud, doprowadzi do zubożenia jego możliwości poznawczych. Wyeliminuje to sposobność popełnienia myślozbrodni i obywatele dzięki temu będą żyli w większej zgodzie z prawem. Smith pomyślał, że naukowiec za niedługo zostanie ewaporowany, gdyż Partia poszukiwała ludzi raczej przeciętnej inteligencji, a filolog wyróżniał się jej zdecydowaną nadwyżką.
  Ekipa Wielkiego Brata bardzo surowo karała ludzi za stosunki pozamałżeńskie, ponieważ chciała kontrolować społeczeństwo w każdy możliwy sposób. Smith rozstał się z żoną z powodu braku dziecka, którego posiadanie była partnerka uważała za obowiązek wobec Partii. Według głównego bohatera tylko prole mieli na tyle siły, by zatrzymać zamordystyczne zapędy Partii i ją obalić. Ta praktycznie się nimi nie zajmowała; wiedziała, że są za mało świadomi, by się zbuntować. Dla Partii ci ludzie byli wyłącznie tanią siłą roboczą mimo tego, iż stanowili najliczniejszą grupę społeczną.
  Przeglądając historyczne książki, Winston zastanawiał się, jak wyglądało życie przed Rewolucją. Około 1965 roku zamknięto w więzieniu przywódców Partii, a w następnym postawiono ich przed sądem za zdradę. Następnie otrzymali amnestię, zostali przywróceni na czołowe stanowiska, po czym ponownie ich aresztowano z powodu spiskowania. Winston wkrótce znalazł jednak artykuł z gazety (opowiadający o trzech przywódcach), który zaprzeczał oficjalnym informacjom. Doszedł do wniosku, że takimi działaniami Partia dąży do tego, aby ludzie ślepo wierzyli w jej propagandę. Wtedy zanotował następującą tezę: Wolność oznacza prawo do twierdzenia, że dwa i dwa to cztery. Z tego wynika reszta.
  Jakiś czas później Smith udał się do zaniedbanej i odrażającej dzielnicy proli. Następnie ruszył w kierunku znajomego sklepu. Sprzedawca Charrington zaprowadził go na górę, gdzie mieścił się pokój do wynajęcia. Pomieszczenie spodobało się Smithowi, jednak wtedy jeszcze nie zdecydował się na jego wynajęcie. Na zewnątrz spotkał tajemniczą kobietę, o której wspominał już w swoim pamiętniku. Podejrzewał, że jest ona tajną agentką myślopolicji, której polecono go wyeliminować.

Część druga

  Tajemnicza brunetka przy kolejnym spotkaniu wręczyła Smithowi karteczkę z miłosnym wyznaniem. Ten, korzystając z okazji, dosiadł się do niej w ministerialnej stołówce i umówił na randkę. Kochankowie musieli zachowywać się bardzo ostrożnie, żeby nikt nie odkrył ich związku. Oboje nienawidzili Wielkiego Brata. Pewnego dnia z pracy zniknął filolog Syme. Nikt poza Winstonem się tym nie przejął.
  O’Brien postanowił zaprosić do siebie Winstona pod pretekstem wręczenia mu najnowszego wydania „Słownika nowomowy”. Gdy Smith udał się do niego z Julią, ten wyjaśnił im zasady działania organizacji, po czym oznajmił, że prędzej czy później każdy z członków zginie. Podczas inauguracji kolejnego już „Tygodnia Nienawiści” okazało się, że Oceania prowadzi obecnie wojnę z Azją Wschodnią, dlatego Eurazję powszechnie uważać się teraz będzie za sojusznika. Urzędnicy byli więc zmuszeni do zmodyfikowania artykułów oraz przeinaczania historii kraju. Smith doszedł do wniosku, że ocalenie świata byłoby możliwe wyłącznie dzięki pomocy proli, którzy jako jedna z nielicznych grup społecznych zachowała jeszcze swoje człowieczeństwo.
  W pokoju, który Winston wynajmował wraz z Julią, ukryty został teleekran. Pewnego razu nagle wbiegli tam funkcjonariusze myślopolicji i aresztowali kochanków. Julię zwinięto jak worek i wyniesiono. Szpiegiem okazał się pan Charrington.

Winston Smith

  Główny bohater, trzydziestodziewięcioletni mężczyzna, państwowy urzędnik. Pracuje w Departamencie Archiwów w Ministerstwie Prawdy. Symbolizuje zwykłego człowieka w konfrontacji ze zbrodniczym systemem. Winston przyjmuje postawę buntu. Wyraża się ona poprzez uskutecznianie zakazanego romansu z Julią oraz chęć dołączenia do Bractwa. Od początku inwigilowany jest przez służby – ponosi więc nieuniknioną klęskę. Winston siłą zostaje przerobiony na sługę systemu, bez ludzkich uczuć i inteligencji.

O’Brien

  Pełni ważne stanowisko w Partii Wewnętrznej. Pozornie miły i kulturalny, okazuje się bezwzględnie działającym funkcjonariuszem policjomyśli. O’Brien zaaklimatyzował się w systemie. Z przekonaniem wyznaje zasady Partii, samemu mając wpływ na ich kształtowanie. Dzięki swojej inteligencji zyskał znaczną przewagę nad resztą społeczeństwa.

Julia

  Ciemnowłosa dwudziestosześcioletnia dziewczyna, pracuje w Departamencie Fikcji. Wybrano ją nawet (co dowodziło jej nieskazitelnej reputacji) do pracy w Pornokomie, czyli dziale Departamentu Fikcji, zajmującym się produkowaniem taniej pornografii dla proli. Nienawidzi Partii, gdyż ta nie pozwala obywatelom na zabawę – jej ulubione zajęcie. Od szesnastego roku życia buntuje się przeciwko władzy, angażując się w liczne romanse. Cały czas stara się po kryjomu łamać zasady wyznaczone przez Partię. Jawnie buntuje się dopiero po poznaniu Winstona. Podobnie jak jej kochanek ostatecznie ponosi porażkę.

Tom Parsons

  Bezkrytyczny wobec Partii fanatyk ideologiczny, sąsiad Smitha. Do więzienia trafił zadenuncjowany przez własną córkę za wymówione podczas snu słowa o nienawiści do Wielkiego Brata. Nie ma tego jednak córce za złe i jest zadowolony, że nie zdołał popełnić większej zbrodni.

Pan Charrington

  Sklepikarz, prowadził swoją działalność w zubożałej dzielnicy, gdzie mieszkali prole. Jego żona zmarła. Zyskuje sympatię Winstona opowieściami o dawnym świecie. Smith wynajmuje u niego pokój, gdzie widuje się z Julią. Pan Charrington okazuje się pracownikiem myślopolicji i wydaje Winstona i jego ukochaną.

Pani Parsons

  Żona sąsiada Winstona Smitha, Toma Parsonsa. Miała koło trzydziestki, ale wyglądała starzej. W bruzdach na jej twarzy osiadł kurz.

Emmanuel Goldstein

  Założyciel Partii, a jednocześnie jej późniejszy przeciwnik. Został pochwycony przez władzę i skazany na karę śmierci. Udało mu się jednak uciec i nikt nie wie, gdzie przebywa. To właśnie on spisał Księgę, w której zostały zawarte informacje na temat tego, jak działa Partia.

Syme

  Przyjaciel/towarzysz Winstona. Jest filologiem, znawcą nowomowy, tworzył najnowszą wersję „Słownika nowomowy”. Winston uważał, że jest zbyt inteligentny i Partia w końcu się go pozbędzie. Tak też się stało. Z dnia na dzień zniknął.

Katherine

  Żona Winstona Smitha. Byli w separacji od wielu lat. Winston bardzo rzadko ją wspominał. Czuł wręcz do niej odrazę. Rozstali się pod przykrywką nieposiadania potomstwa, gdyż rozwody nie były akceptowane przez Partię. Tak naprawdę Winston nie kochał żony i jej nie pożądał. Raz nawet zamyślał zepchnąć ją ze skały. Katherine była wierna Partii.

Mama Winstona

  Pojawia się tylko we wspomnieniach i snach Winstona. Zniknęła nagle w niewyjaśnionych okolicznościach. Winston czuje się winny jej śmierci. Pamięta ją jako niezbyt inteligentną kobietę, ale zawsze ciepłą i szlachetną.

Tata Winstona

  Zniknął chwilę przed swoją żoną. Winston pamięta o nim znacznie mniej niż o swojej matce.

Siostra Winstona

  Zniknęła w niewyjaśnionych okolicznościach wraz z matką. Była bardzo schorowanym i słabym dzieckiem. Winston podejrzewa, że umieszczono ją w domu sierot.