Motyw antyutopii w literaturze
Antyutopia to świat pełen rywalizacji, niesprawiedliwości, zła, poniżania, nietolerancji i brutalności. W przeciwieństwie do utopii panuje tam totalitaryzm, bądź absolutyzm, gdzie ważniejsze jest dobro władcy niż obywatela. W tekstach kultury często ukazywane jest jako satyra, która ośmiesza lub parodiuje dzieła związane z twórczością utopijną oraz skonstruowaniem obrazu życia dążącego do cierpienia, bądź samozniszczenia.
Motyw antyutopii – przykłady z lektur
Rok 1984
George Orwell
W fikcyjnym państwie, Oceanii, rządzi jedna Partia, której przewodniczy Wielki Brat. Partia podzielona jest na cztery ministerstwa: Prawdy, Pokoju, Obfitości oraz Miłości (inaczej Spraw Wewnętrznych). To ostatnie sprawuje kontrolę nad obywatelami za pomocą Policji Myśli. Dokonuje ona aresztowań, tortur czy tzw. ,,ewaporacj'', czyli likwidowania niewygodnych osób. Powodem do takiego ,,zniknięcia'' obywatela mogą być nawet słowa wypowiedziane przez sen. Nie częściej niż raz na dwa lata przeprowadza się także w Oceanii ,,wielkie czystki'', czyli masowe publiczne procesy wobec podejrzanych mieszkańców.
Nowy wspaniały świat
Aldous Huxley
Autor przedstawił świat w 2541 roku, w którym życie toczy się według nowych zasad. Wszystko jest w nim zaplanowane z góry, a nowych ludzi produkuje się taśmowo, selekcjonując geny tak, by wyeliminować wszelkie choroby czy dysfunkcje. Stworzony człowiek z góry przydzielony jest do określonej kasty. Hasło Republiki Świata brzmi: Wspólność, Identyczność, Stabilność. Ludzie w niej nie tworzą związków ani rodzin, są zdrowi i bezpłodni, co zapewnia im erotyczną swobodę. Wszelki zły nastrój likwiduje się specjalnym narkotykiem, somą.
Utopia
Wisława Szymborska
Poetka opisuje wyspę, na której życie jest oczywiste, pewne, słuszne oraz pełne sensu. Wiatr posiada moc wpajania samych dobrych myśli, racjonalizmu i mądrości. Jednak jak się okazuje miejsce te nikt nie zamieszkuje. Każdy, kto przybędzie na nią szybko ucieka. Pragnie wrócić do niejasności, pytań i wątpliwości. Szymborska podkreśla, że człowiek nie jest stworzony dla bycia idealnym ale do błądzenia, szukania i popełniania błędów. Najważniejsza mądrość płynąca z utworu to przekonanie, iż utopia z łatwością może stać się antyutopią.
