Droga donikąd

Streszczenie krótkie

Część pierwsza. Karol

  Akcja rozpoczyna się latem 1940 roku. Marta zajmuje się domem i w lustrze szuka pierwszych oznak starości. Przygotowuje się na przyjazd Pawła i Karola. Bohaterowie czekają na pociąg i rozmyślają o życiu, a Karol powtarza Pawłowi, że egzystencja sprowadza się do czekania: na rozwój wydarzeń, komunizm i konfrontację z Armią Czerwoną. Podróżują w kiepskich warunkach, spotykając się z pogardą cudzoziemców.
  W domu Pawła nie ma prądu, na stole stoją świece. Karol snuje refleksje o naturze bolszewizmu, uznając, że nie walczy on z Bogiem, ale z człowiekiem, i dlatego zniewala wszystko. W tle pojawia się Weronika, żona handlarza Rojkiewicza, z którą Paweł wdaje się w romans. Narrator snuje refleksję o historii okolicy, pełnej mieszanki kultur i przechodzącej z rąk do rąk.
  Paweł i Karol próbują pracy w lesie, lecz muszą ją porzucić z powodu braku dokumentów. Karol nagle znika i podejmuje pracę w szkolnictwie, o czym Paweł dowiaduje się dopiero z listu. Szukając przyjaciela, trafia na tajne zebranie, gdzie poznaje Tadeusza Zakrzewskiego. Karola jednak ponownie nie zastaje – ten wyjeżdża na uniwersytet.
  Narracja przedstawia również historię sąsiada, Antoniego Rymaszewskiego, który zostaje zmuszony do współpracy z NKGB. W pijackim zwierzeniu zdradza między innymi romans Pawła z Weroniką.
  Życie małżeńskie Pawła i Marty jest trudne, lecz ona toleruje zdradę, uznając, że w tych czasach nie ma to większego znaczenia. Z czasem Paweł sam dystansuje się od Weroniki, a romans staje się coraz większym ciężarem. Bohater próbuje sprzedać zabytkową szablę, spotyka adwokata Konrada i rozmawia z nim o Rosji. Niebezpieczne staje się już samo posiadanie broni, ale Leon pomaga Pawłowi, a ten otrzymuje nową propozycję pracy – pisanie jednoaktówek o tematyce komunistycznej.
  Gdy Konrad zostaje aresztowany, Paweł odkrywa, że Karol współpracuje z NKWD. Wstrząśnięty wraca pieszo do domu, rozmawiając z napotkanym duchownym Serafinem o losach narodu. Następnego dnia opowiada wszystko żonie. Marta prosi, by nie pisał propagandowych sztuk, lecz Paweł twierdzi, że jego twórczość i tak nic nie zmieni. Spotyka jeszcze Weronikę, ale ostatecznie kończy z nią romans.

Część druga. Tadeusz

  Przed sklepem Raczenki gromadzi się tłum, a Weronika wskazuje żołnierzom drogę, zdobywając ich uwagę. Paweł rusza pieszo do miasta i spotyka Tadeusza Zakrzewskiego. Mężczyzna opowiada o różnicach w dostępności dóbr między republikami – na Litwie wciąż można coś zdobyć, podczas gdy na Białorusi brakuje wszystkiego.
  Paweł zaprasza go do domu i rozmawiają o stalinizmie. Dochodzą do wniosku, że propaganda tworzy normy z absurdów. Tadeusz uważa, że jedyną metodą walki jest zabijanie bolszewików. Proponuje też przemyt. Podczas pierwszej akcji dochodzi do strzelaniny, ranny zostaje młody Kościa, lecz nikt nie wydaje winnych. Paweł dostrzega, że ludzie wokół stają się coraz bardziej nieufni i zastraszeni.
  Paweł zaczyna tracić panowanie nad sobą, kłóci się z Martą, a jednocześnie wikła się dalej w romans z Weroniką, którego nie potrafi zerwać. Karol próbuje się z nim pojednać, ale Paweł traktuje go jak zdrajcę. Tymczasem dziennikarz Łaszowski daje Pawłowi pracę przewoźnika.
  W pralni Paweł spotyka Tadeusza i Leona. Planują akcje przeciw Sowietom, a Tadeusz otrzymuje zadanie zabicia Karola. Równolegle Marta przekazuje Pawłowi list z prośbą o odnalezienie skarbu Boguckich. Paweł z Tadeuszem wyruszają na jego poszukiwania, lecz donosi na nich ogrodnik, dawna zaufana osoba Boguckiego. Tadeusz zostaje pobity, a Paweł z trudem ucieka. Nigdy więcej nie widzi Zakrzewskiego.
  Drwal Franciszek tłumaczy mu, dlaczego sam zaczął współpracować z NKWD. Z kolei Marta oddaje pieniądze, które były środkami przechowywanymi dla Tadeusza. Paweł próbuje je przekazać dalej, ale okazuje się, że pralnia już nie istnieje, a jego znajomi zniknęli.
  W mieście Paweł słyszy o proroku z puszczy, który przepowiada wojnę z Sowietami. Wiosną 1941 roku sytuacja pogarsza się – zaczynają się deportacje, aresztowania i prześladowania. Paweł trafia na przesłuchanie do NKWD, lecz zostaje zwolniony. W pracy popada w konflikt z gajowym, dawnym świadkiem jego romansu. Ten donosi na Pawła, którego sytuacja staje się coraz groźniejsza.

Część trzecia. Marta

  Gajowy opowiada Wincentemu Rojkiewiczowi o romansie jego żony Weroniki z Pawłem. Później wspólnie z Bożkiem zastanawiają się, dlaczego Paweł pozostaje bezkarny – podejrzewają, że ma wpływowe znajomości. Karol tymczasem podróżuje i wygłasza pochwały na cześć Stalina.
  We wsi Popiszki działa prorok Oluk, uważany za uzdrowiciela i wizjonera. Weronika również jest pod jego wrażeniem i rozmawia o przepowiedni z dawną przyjaciółką, ale ostatecznie wraca do męża i kończy romans z Pawłem.
  14 czerwca 1941 roku rozpoczynają się masowe deportacje. Paweł wraca do domu i zastaje Martę w rozpaczy – wyrzuca mu zdrady i brak troski o rodzinę. Nagle wpada Weronika z ostrzeżeniem, że milicja już po nich jedzie i muszą uciekać. Paweł zabiera Martę i Weronikę wozem. W tle pokazane są też inne dramaty – samobójstwo ojca Bożka czy śmierć Rymaszewskiego. Sowietom zaś deportacje wydają się zwykłym obowiązkiem.
  Bohaterowie trafiają do Popiszek, gdzie tłumy gromadzą się wokół proroka. Oluk zapowiada objawienie, ale nic się nie dzieje. NKWD rozpoczyna kontrole i aresztuje wszystkich, którzy pomagali Pawłowi i Marcie, w tym Weronikę i jej bliskich. Paweł i Marta uciekają, lecz ich wóz trafia na bagno. Ostatnia scena to rozmowa małżonków – kobieta mówi, że jest zimno, a na jej pytanie: A dokąd ta droga?, Paweł odpowiada: Donikąd.

Paweł

  Były dziennikarz, który po upadku redakcji zmuszony jest odnaleźć się w realiach radzieckiej okupacji. Żyje pomiędzy próbą zachowania zasad a koniecznością kompromisów, często błądzi, ulegając presji sytuacji. Z natury praktyczny, ale pełen wewnętrznych rozterek, bywa egoistyczny w kontaktach z innymi. Jego małżeństwo z Martą trwa bardziej z przyzwyczajenia niż z uczuć. Związek z Weroniką staje się dla niego ucieczką, jednak stopniowo i od niej zaczyna się oddalać. Przyjaźń z Karolem, niegdyś ważna, rozpada się po odkryciu, że ten współpracuje z NKWD.

Karol

  Młody intelektualista, skłonny do refleksji i dyskusji filozoficznych. Początkowo jawi się jako przeciwnik bolszewizmu, krytyczny wobec systemu i pełen ideałów. Z czasem jednak okazuje się osobą o chwiejnej postawie moralnej. Jego decyzja o współpracy z NKWD wynika z lęku o własne bezpieczeństwo, co czyni z niego przykład człowieka złamanego przez presję okupacji.

Marta

  Żona Pawła, to kobieta spokojna i wycofana, która trwa przy mężu mimo jego zdrad i emocjonalnego chłodu. Zewnętrznie opanowana, w środku nosi ciężar osamotnienia. Uosabia postawę bierności i cichej rezygnacji – w jej oczach najważniejsze jest przetrwanie, nawet kosztem osobistego szczęścia. Symbolizuje wierność, ale i podporządkowanie światu, gdzie jednostka ma niewielki wpływ na własny los.

Weronika Rojkiewiczowa

  Młoda i atrakcyjna żona Rojkiewicza, zostaje kochanką Pawła. Niepewna własnych wyborów, targana emocjami, marzy o innej miłości i życiu, które dałoby jej spełnienie. Choć wraca do męża, ostatecznie ucieka wraz z Pawłem i Martą. Jej postać symbolizuje ludzkie słabości, niepewność oraz trudność w podejmowaniu ostatecznych decyzji.

Wincenty Rojkiewicz

  Mąż Weroniki, to drobny handlarz, zajmujący się skupem skór. Człowiek praktyczny, skupiony na interesach i zyskach. Świadomy romansu żony nie reaguje gwałtownie, lecz obawia się zagrożenia związanego z otoczeniem Pawła, które przyciąga uwagę Sowietów. Jego postawa wynika bardziej z kalkulacji i ostrożności niż z emocji.