Tango

Akt I

  Akcja dramatu dzieje się w zagraconym i brudnym mieszkaniu. Znajduje się tam wiele sprzętów i przedmiotów, które nie są nikomu potrzebne. Każdy talerz, każdy przedmiot pochodzi z innego serwisu, z innej epoki i z innego stylu. Autor dramatu przedstawia nam osoby znajdujące się w pomieszczeniu. Jedną z nich jest Osoba na razie zwana babcią (która za chwilę będzie przedstawiona w utworze jako Eugenia). Ma na sobie suknię z trenem wlokącym się po ziemi, dżokejkę i trampki na nogach. Drugą osobą jest Starszy pan, siwy, bardzo dobrze wychowany, w okularach oprawionych cienko i złoto, ale zaniedbany w stroju, zakurzony i nieśmiały. Będzie on znany w dramacie jako Eugeniusz. Trzeci osobnik – Partner z wąsikiem, wydaje się w najwyższym stopniu mętny i podejrzany. Zostanie on przedstawiony publiczności jako Edek. Jest zaniedbany, nieogolony, ma długie, tłuste włosy.
  Ci trzej bohaterowie siedzą przy stole i grają w karty. Nagle do mieszkania wchodzi młody mężczyzna – Artur. Zostaje przez autora opisany jako prawidłowo rozwinięty, dorodny i regularny. Ma dwadzieścia pięć lat i niesie w rękach książki. Edek, zauważywszy młodzieńca, chowa butelkę po piwie i postanawia odejść. Słusznie, ponieważ Artur jest zdenerwowany jego obecnością. Eugenia prosi Edka, by został, ale porywczy młodzieniec wygania go z mieszkania. Wujek Artura, czyli Eugeniusz, staje w obronie babci chłopaka, ale ten nie chce słuchać żadnych wyjaśnień i postanawia go ukarać. Nakłada mu na głowę klatkę na ptaki bez dna. Babci każe natomiast położyć się na katafalku, który jest nakryty czarnym zmurszałym suknem. Artur chce jej zapalić nawet gromnicę. Zapałki podaje mu Edek, gdyż jak się okazało, nie odszedł, a siedział w kącie, wertując podręczniki młodzieńca. Zaciekawiony obrazkami z książek dopytuje się, co studiuje Artur. Dowiadujemy się, że młodzieniec uczęszcza na trzy fakultety, w tym na medycynę i filozofię.
  Babcia jest rozgoryczona zachowaniem wnuka. Dopytuje się go, dlaczego nie pójdzie do klasztoru. Artur stwierdza, że nie chce żyć w takim świecie. Nadchodzi Eleonora, matka chłopaka. Syn tłumaczy jej, że musiał ukarać babcię, gdyż jej zachowanie przekracza wszelkie granice. Eleonora wita się z Edkiem. Artur jest zdziwiony tym, że ona również go zna. Kobieta sama przyznaje się do tego, że od czasu do czasu z nim sypia. Artur jest zbulwersowany. Eugeniusz pyta się młodzieńca, czy może już zakończyć karę. Gdy ten pozwala, wuj zaczyna mu tłumaczyć, że Edek nie jest wcale taki zły: ma dobre serce, choć nie wygląda bardzo inteligentnie. Ciszej podpowiada jednak młodzieńcowi, że sytuacja nie jest normalna, a gość jemu również działa na nerwy: Siorbie przy jedzeniu, rządzi się tutaj jak u siebie. Gdyby nie Genia, nie podawałbym mu ręki. Wuj się żali, że ostatnio Edek mył buty jego szczoteczką do zębów. Eugeniusz proponuje Arturowi pozbyć się intruza, np. zrzucając go ze schodów. Gdy wuj Artura orientuje się, że Eugenia ich podsłuchuje, mówi o Edku same dobre rzeczy.

Artur

  Młody, dwudziestopięcioletni, przystojny mężczyzna, syn Eleonory i Stomila. Student trzech fakultetów, w tym medycyny i filozofii. Ubiera się schludnie i elegancko (w ciemny garnitur, jasną koszulę i krawat). Bohatera charakteryzuje bardzo żywe pragnienie porządku, ładu. Artur jest energiczny, zaangażowany w swoją buntowniczą postawę wobec świata i zastanej rzeczywistości. Ten młody reformator nie godzi się na wszechobecną anarchię, bezład oraz totalny brak tradycji wytworzony przez jego rodzinę. Jego planem jest przywrócenie świata opierającego się na wartościach. Chce to uczynić poprzez ślub z kuzynką Alicją. Ostatecznie (gdy się upija) dociera do niego, że już nie ma powrotu do przeszłości. Stwierdza, że to nie formą zbawi świat, a idea. Ową ideą dla Artura staje się władza. Młodzieniec umiera tragicznie (zaatakowany przez Edka) w poczuciu bezsilności i utraconej miłości.

Ala (Alicja)

  Kuzynka i jednocześnie narzeczona Artura. Jej ciotką i wujkiem są Eleonora i Stomil. Osiemnastolatka prezentuje się jako kobieta wyzwolona (nie kieruje się żadnymi zasadami). Dziewczyna jest wiecznie znużona, bardzo naiwna i nierozgarnięta. Czuje się skrzywdzona i nie pozwala Arturowi na przedmiotowe traktowanie. Ala uważa, że jest tylko figurą w planie małżeńskim Artura. Dziewczyna kocha Artura i mówi, że go pragnie. Dopuszcza się jednak zdrady z Edkiem, ponieważ żyje w świecie pozbawionym norm i zasad, gdzie niewierność nie stanowi żadnego problemu. Zdrada bohaterki ma również podłoże młodocianej naiwności. Ala pragnie być adorowana, chce wzbudzić zazdrość w Arturze, gdyż odnosi wrażenie, że on jej nie kocha. O prawdziwych uczuciach narzeczonego przekonuje się na łożu jego śmierci.

Stomil

  Ojciec Artura, mąż Eleonory, zięć Eugenii. Bohater jest artystą, twórcą awangardowych spektakli. To jedyne zajęcie, jakiemu oddaje się z zaangażowaniem. Stomil w młodości wywalczył sobie świat bez zasad, zapewniając przyszłym pokoleniom swobodę obyczajową i kulturową. Jego wygląd: rozpięta, zniszczona piżama i potargane włosy, również manifestuje propagowane przez niego idee. W dawnych czasach uznawano go za prowokatora, skandalistę szokującego swoim zachowaniem. Z buntowniczego intelektualisty Stomil stał się bezmyślnym wynalazcą-nieudacznikiem. Jego sztuki zamiast szokować, przerażają widzów.

Eleonora

  Matka Artura, żona Stomila, córka Eugenii, siostrzenica Eugeniusza oraz kochanka Edka. Jest to kobieta, która stara się nie wchodzić na długo w żadną rolę społeczną, ponieważ jej życiowym celem ma być burzenie ogólnie przyjętych zasad. Ma na sobie dziecięcy strój – pajacyk, nieadekwatny do jej wieku, uosabiający jej lekkomyślne, niedojrzałe i amoralne zachowanie. Wywodzi się z tego samego buntowniczego pokolenia co jej mąż. Rewolucyjne życie Eleonory stało się marną egzystencją upływającą na zabawie – grze w karty i romansowaniu z Edkiem.

Eugenia (Genia)

  Matka Eleonory, zarazem babcia Artura i teściowa Stomila. Na początku utworu odziana jest w jaskrawą suknię z trenem, czapkę dżokejkę i trampki. Strój ten nie jest adekwatny do wieku i roli społecznej staruszki. Kobieta na siłę pragnie dopasować się ubiorem i zachowaniem do pokoleń młodszych od siebie. Z radością oddaje się grze w karty, używając przy tym słów, które nie brzmią dobrze w ustach starszej pani. Kobieta zachowuje się jak nastolatka. Jest żwawa, choć zdarzają się jej starcze zapaści. Eugenia jest bardzo uległa, nie ma własnego zdania (jest zafascynowana Edkiem, więc go naśladuje) oraz pragnie aprobaty ze strony innych. Artur próbuje przywołać babcię do porządku, stale przypominając jej o nadchodzącej śmierci. Wspomina też, że jego babka była kiedyś potulną i szanującą się kobietą. Strój i zachowanie Eugenii zmieniają się w ostatnim akcie. Staruszka podpiera się laską i nosi binokle. Jest ubrana w ciemną, długą suknię z dodatkami. Eugenia coraz częściej narzeka na nudę i po niedługim upływie czasu umiera. Jej postać jest przykładem odwrócenia odgórnie ustalonego, odwiecznego porządku świata. Zazwyczaj to starsze pokolenie upomina się o zachowanie tradycji, tymczasem Eugenia ma w poważaniu konwenanse, sądząc, że to wolność i brak ograniczeń dają człowiekowi szczęście.

Eugeniusz (Genek)

  To brat babci Eugenii, wuj Artura i jego rodziców. Strój tego bohatera jest dość sfatygowany i chaotyczny, składają się na niego: żakiet, biała, lecz brudna koszula, szorty, a do nich szkockie skarpetki i lakierki. Ubranie zmienia się w trakcie trwania dramatu. Później strój Eugeniusza staje się czysty, zadbany, a nowe dodatki zaczynają do siebie pasować. Bohater jest kulturalny, charakteryzuje go dystyngowana postawa. Kłóci się to z atmosferą w domu Stomila i Eleonory. Czasami podejmuje próbę dopasowania się do domowników, naśladując ich niektóre zachowania. Nie ma w sobie odwagi na samodzielny bunt, ale wspiera rewolucjonistę Artura. Eugeniusz jest lawirantem – współpracuje z tym, kto akurat jest u władzy, po to, by przetrwać. Na początku jest to Artur (z którym sympatyzuje i którego żałuje). Po jego śmierci poddaje się władzy Edka.

Edek (Edward, Edziu lub Partner z wąsikiem)

  Nie jest spokrewniony z rodziną, u której przebywa. Potrafi dopasować się do sytuacji, w jakiej się obecnie znajduje. Dla większości domowników (oprócz Artura i Eugeniusza) jego osoba nie stanowi problemu. Wraz z rozwojem akcji bohater wykazuje zachowania, które można przypisać ludziom z nizin społecznych. Jest prostacki: siorbie przy jedzeniu zupy, pije alkohol, nie dba o higienę i używa prostackiego języka. Wdaje się w romans z Eleonorą, a następnie Alą. Edek jest uważany przez domowników za człowieka wyjątkowego, spontanicznego i autentycznego. Patrzą na niego z podziwem. Stanowi dla nich artefakt nowoczesności – braku zasad, anarchii, swobody obyczajowej i kulturowej. Pod koniec utworu Edek wykorzystuje swoją siłę fizyczną. Morduje Artura i przejmuje władzę w rodzinie, gdyż ta nie potrafi mu się przeciwstawić. W scenie finałowej tańczy z Eugeniuszem tango – symbol triumfu i dojścia do władzy.