Motyw Boga w literaturze

  Bóg od zarania dziejów jest motywem inspirującym wielu artystów do tworzenia. W średniowieczu panował teocentryzm, więc znaczna część dzieł nawiązywała do obrzędów kościelnych (misterium, dramat liturgiczny). Słynne teksty to również żywoty świętych, które przybliżać miały społeczeństwu postaci uświęcone. W baroku natomiast nastąpił zwrot ideologiczny i artyści poświęcali znaczącą uwagę problemowi dualizmu duszy i ciała. Zauważyli, że pomimo iż dusza pragnie zjednoczenia się z Bogiem i zbawienia wiecznego, to ciało ludzkie nas ogranicza. Walka między żądzami, a dążeniem do świętości może skończyć się powodzeniem tylko i wyłącznie wtedy, kiedy zawierzymy się Bogu i jego łasce. Wraz z oświeceniem przyszło zupełnie inne ujmowanie Stwórcy w literaturze. Zmieniło się podejście nie tylko do wiary, ale również do Kościoła. Filozofowie pozwolili sobie na śmiałe poglądy na temat Boga, zaistniał ateizm i deizm. Romantyzm wraz z utratą niepodległości utracił wiarę w moc sprawczą Boga. Naród pogrążył się w rozpaczy i tęsknocie za wolnością. Dodatkowo epoka ta przepełniona jest motywami ludowymi i wiarą w wszelakie gusła słowiańskie. Natomiast przełom XIX i XX wieku przyniósł myślenie o Bogu w aspekcie myśli franciszkańskiej – szukać zbawienia i kontaktu ze Stwórcą należy w nędzy i grzechu.

Motyw Boga – przykłady z lektur

Sonet IV

Mikołaj Sęp Szarzyński

  Podmiot liryczny upatruje szczęścia w spokoju i stabilizacji. Nie jest to jednak możliwe – Szatan i żądze cielesne oddalają ludzkość od zbawienia. „Łakome marności” dają wprawdzie uciechę, ale chwilową a ponadto wiodą na złą drogę. Ciało nie jest świątynią ducha. Jego potrzeby i namiętności prowadzą do grzechu. Podmiot liryczny wątpi w swoją siłę ponieważ nie wie czy da radę poradzić sobie z pokusami. Jedynie w Bogu odnajduje nadzieję. W samej walce z Szatanem i uciechami cielesnymi podmiot zauważa wartość duchową. Bóg jest tutaj zarówno inspiracją do wojny z kuszącym grzechem jak i celem, który w tej walce można zdobyć.

Chata

William P. Young

  To wzruszająca opowieść o ojcu, którego zaproszono do miejsca, w którym brutalnie została zamordowana jego córka. Ktoś podpisał zaproszenie słowem „Tata”. Po jakimś czasie Mackenzie zrozumiał, że list może pochodzić od Boga. Chata okazała się być przepięknym domem w którym bohater spotkał trzy osoby – Boga Ojca, Syna i Ducha Świętego. Podczas pobytu Mackenzie odkrywa sens cierpienia i miłość, która otacza go pomimo straty córki. Stwórca pod postacią uśmiechniętej murzynki pomaga mu zrozumieć, że przykre doświadczenia, które napotykamy w życiu to momenty w których Bóg upatruje szansy na działanie w nas i wewnętrzne uzdrowienie.

Dziady cz. III

Adam Mickiewicz

  W dramacie Konrad ma ogromne pretensje do Boga za to, że zostawił naród w potrzebie. Podczas Wielkiej Improwizacji oskarża go o złe zarządzanie światem. Poeta uważa się za równego Bogu i kpi ze Stwórcy. Właśnie w nim upatruje źródła dotkliwych rozbiorów. Jednak nie tylko w Wielkiej Improwizacji widzimy w Dziadach obraz Boga. Stwórca jest autorem widzenia księdza Piotra. Wizja do złudzenia przypomina biblijne sceny męki chrystusowej. Car, którego odpowiednikiem biblijnym jest Herod, chce stłamsić w zarodku narodowowyzwoleńcze nastroje młodego pokolenia. Wysyła więc młodzież na Syberię. Jedno z dzieci o imieniu Czterdzieści Cztery ucieka. Rozbiory to biblijny sąd przeprowadzony przez Piłata. Śmierć Polski to zapowiedź przyjścia nowego mesjasza, wybawiciela który ma być „namiestnikiem wolności”. Wedle widzenia księdza Piotra zaprowadzi on na świecie nowy ład i sprawiedliwość. Wizja ukazuje Polskę jako „Chrystusa Narodów” co jest wyrazem idei mesjanizmu.

Przejdź do pełnej wersji

Lektury, w których występuje motyw Boga

Wszystkie motywy