Cierpienia młodego Wertera

Część pierwsza

4 maja 1771

  Werter pisze list do swojego przyjaciela, Wilhelma. Opuścił jego i swoją matkę i wyjechał do małego miasteczka pod pozorem załatwienia ze swoją ciotką pewnych formalności spadkowych. Prosi przyjaciela, aby przekazał jego matce, że załatwi jej sprawy i że wszystko będzie dobrze. Prawdziwym celem jego wyjazdu jest jednak chęć wyjaśnienia stosunku, który do tej pory łączył go z Leonorą. W liście wyznaje, że on również nie jest bez winy, bo podsycał uczucia jej siostry, przez co w jego rodzinnych stronach wybuchł skandal. Postanawia jednak nie rozpamiętywać przeszłości i używać tego, co ma przed sobą. Mówi, że w tym miasteczku jest mu bardzo dobrze, okolica jest niewypowiedzianie piękna. Zmarły hrabia M… założył ogród na jednym ze wzgórz, gdzie Werter bywa częstym gościem i zachwyca się tamtejszą przyrodą.

10 maja

  Werter pisze, że jego duszę i serce przepełnia błogość. Jest szczęśliwy i tak bardzo korzysta z uroków życia, że cierpi na tym jego sztuka; nie potrafi nic narysować, a mimo to czuje, że nigdy większym nie byłem malarzem jak w tej chwili. Mówi, że leżąc wśród traw, ogląda życie roślin i małych stworzeń. Wtedy czuje obecność Wszechmocnego i tęskni. Chciałby przelać to wszystko na papier, ale nie może, przegrywa z tą wspaniałością zjawisk.

12 maja

  Werter pisze, że wszystko tu jest rajskie. Wspomina, że niedaleko pod miastem jest studnia, do której schodzą się dziewczęta po wodę. Wyznaje, że gdy to ogląda, budzi się w nim tak żywo patriarchalna wizja pradziadów, nawiązujących u studni znajomości, starających się o rękę wybranki […]. To go zachwyca.

13 maja

  Werter pisze Wilhelmowi, aby nie przysyłał mu jego książek. Wyjaśnia, że i tak jego serce tętni aż nazbyt gwałtownie. Poza tym wystarczy mu Homer, w którym się zaczytuje. Mówi, że nie ma chyba nic tak niespokojnego jak jego serce. Postępuje z nim jak z chorym dzieckiem (nie reaguje na każdą jego zachciankę).

15 maja

  Autor listów wyznaje, że miejscowi prości ludzie, a szczególnie dzieci, znają go już i bardzo lubią. Mimo że zdaje sobie sprawę, że nie są równi, nie stroni od nich i lubi ich towarzystwo. Krytykuje przy tym osoby z wyższych sfer, które odsuwają się od tak zwanego motłochu, by zachować swe dostojeństwo. Opowiada, że kiedy niedawno przyszedł do studni, spotkał młodą służącą. Werter nawiązał z nią dialog i pomógł jej postawić naczynie z wodą na głowie.

17 maja

  Werter zawarł wiele znajomości, ale wciąż nie ma towarzystwa. Mówi, że lud jest tutaj dobry i poczciwy, lecz jednocześnie nie może wśród niego znaleźć zrozumienia. Ach, jakże to obezwładnia serce… a przecież przeznaczeniem ludzi mnie podobnych jest nie znaleźć zrozumienia.
  Po czym wspomina przyjaciółkę z lat młodości. (Wspomniana tu przyjaciółka Wertera nosi rysy pani Roussillon, którą Goethe sławi w swych poezjach jako „Uranię”). Bohater z rozrzewnieniem pisze, że przy niej czuł się czymś więcej, niż był. Wyznaje, że przyjaciółka ta zmarła, lecz nigdy jej nie zapomni, również przez wzgląd na potęgę jej rozumu i niebiańską wyrozumiałość.
  Na koniec tego listu Werter pisze, że spotkał młodego V… Chłopak ten skończył uniwersytet i usłyszawszy, że Werter dużo rysuje i zna greczyznę (co było tam niesłychane), zwrócił się do niego i rozłożył swój kramik naukowy. Główny bohater poznał także komisarza książęcego S., ojca dziewięciorga dzieci, który stracił żonę. Był to człowiek zacny, o szczerym i otwartym sercu. Werter ma się udać do niego z wizytą.

22 maja

  Werter pisze, że niejednemu wydaje się, iż życie jest tylko snem, i jemu również towarzyszy to uczucie. Dochodzi do wniosku, że wszelka działalność człowieka ogranicza się ostatecznie tylko do zaspokojenia potrzeb, które służą przedłużeniu naszego marnego życia. Kiedy dopada go takie przygnębienie, stara się wniknąć w swój wewnętrzny świat, lecz widzi, że jego marzenia bliższe są fantazji niż rzeczywistości. Uważa również, że dorośli, podobnie jak dzieci, nie wiedzą, dokąd zmierzają. Werter przyznaje, że najszczęśliwsi są ci, którzy żyją beztrosko, z dnia na dzień, albo ci, którzy marnym czynom przypisują wielkie znaczenie. Podsumowuje jednak, że jeśli człowiek zda sobie w pokorze sprawę z ostatecznych wyników tego wszystkiego, stwarza sobie własny świat, staje się cichy i także czuje się szczęśliwy, gdyż ma w sobie uczucie swobody i wie, że opuścić może, gdy zechce, więzienie. Jest to pierwszy raz, kiedy u Wertera rodzi się myśl o samobójstwie.

Werter

  Główny bohater powieści, autor listów. To mieszczanin o duszy romantyka, jest również artystą, potrafi rysować i zaczytuje się w poezji, literaturze (w powieści czyta Homera, a potem Osjana). Cechuje się niezwykłym intelektem, a także wrażliwością. Jest wyjątkowo oczytany, interesuje się filozofią, sztuką i literaturą. Zachwyca się wsią, przyrodą i życiem prostych ludzi. Ma skłonność do gwałtownych zachowań, odczuwania bardzo silnie skrajnych emocji, jak również popadania w namiętność. Początkowo poznajemy go jako mężczyznę, który wyjechał, by uciszyć w rodzinnych stronach skandal po romansie z dwiema siostrami. Zmiana otoczenia go uszczęśliwia, lecz z biegiem wydarzeń, po poznaniu Loty, Werter zaczyna przeżywać wewnętrzne katusze. Z pewnością jego świat wewnętrzny jest bogaty, zdolność odczuwania i głębokiej refleksji – wyjątkowo rozwinięta. Werter czuje w sobie niezgodę na wynikającą z różnic społecznych pogardę dla prostych ludzi, mieszczan. Przez to często czuje się samotny. Ma też duże zrozumienie dla ludzi nieszczęśliwych, nawet jeśli gardzi nimi reszta społeczeństwa. Im dalej Werter brnie w relację z Lotą, tym bardziej czuje się przez nią zniewolony. Nie potrafi z niej zrezygnować. Jest przekonany, że łączy go z ukochaną duchowe podobieństwo. W związku z nieszczęśliwą miłością Wertera dręczy ból istnienia (Weltschmerz). Coraz częściej myśli o odebraniu sobie życia. Ostatecznie tylko w tym widzi dla siebie ratunek. Celując w czoło nad prawym okiem, strzela do siebie 22 grudnia o północy. Umiera w południe 23 grudnia, tego samego dnia zostaje również pochowany;kazał się pogrzebać pod dwiema lipcami w kącie cmentarza, w stroju, w którym poznał Lotę – niebieskim fraku i żółtej kamizelce.

Lota (także Lotta)

  Tak naprawdę Charlotte (w niektórych tłumaczeniach Karolina), córka komisarza S. Mieszka w leśniczówce z ojcem i ośmiorgiem rodzeństwa, któremu zastępuje matkę. Jest kobietą śliczną, o czarnych oczach i nieskazitelnej cerze. Gra na fortepianie, jest wrażliwa na literaturę, a równocześnie ma na nią krytyczne spojrzenie. To dziewczyna radosna pomimo trudów życia, skromna, ale nie nieśmiała. Po ślubie z Albertem zamieszkuje z nim w mieście. Werter jest jej drogi, czuje z nim duchowe połączenie, jednak żałuje, że nie może być on jej bratem lub mężem którejś z jej przyjaciółek. Pod koniec powieści sama już nie wie, co czuje. Martwi się o Wertera, z jednej strony chce się zdystansować ze względu na swego męża, z drugiej tęskni za młodzieńcem i podczas ich ostatniego spotkania początkowo pozwala mu na pocałunki. Potem wyrzuca Wertera z domu. Przeczuwa, że ten może popełnić samobójstwo. Na prośbę męża zdejmuje i czyści broń, którą przekazuje słudze Wertera. Po informacji o śmierci głównego bohatera Lota jest w takim stanie, że zagraża on jej życiu.