Odprawa posłów greckich

List dedykacyjny

  Jan Kochanowski dedykuje utwór podkanclerzemu koronnemu, Janowi Zamoyskiemu z Zamościa. Sztuka została wystawiona 12 stycznia 1578 roku na dworze Radziwiłłów w Ujazdowie (wówczas była to wieś pod Warszawą). Odbywało się wtedy wesele Krystyny Radziwiłłówny i Jana Zamoyskiego.
  Poeta informuje, że czekał na opinię na temat tragedii od podkanclerza. Zwlekanie z odpowiedzią przez Jana Zamoyskiego utożsamiał z nieprzychylnym odebraniem sztuki. Dopiero poprzedniego dnia dostał jednocześnie dwa listy. Wtedy nie miał już czasu na wprowadzanie poprawek do utworu, więc zajął się wyłącznie jego przepisywaniem. Kochanowski określa swoje dzieło jako mało wartościowe. Nie jest napisane według zasad tragedii antycznej, nie dotyczy również tych tematów, które są poruszane przez współczesnych artystów. W sztuce występują trzy chóry, jednak trzeci ma nieco odmienną formę i naśladuje chóry greckie.
  Kochanowski ma nadzieję, że Jan Zamoyski będzie obecny w czasie wystawienia sztuki. Poeta ofiarował mu swoją służbę, lecz zdrowie nie pozwala mu jej kontynuować. Przedmowa została napisana 22 grudnia 1578 roku.

Prolog. Sprawa w Trojej

  Antenor gości w swoim domu posłów greckich. Domagają się oni oddania Heleny (żony Menelaosa), którą porwał Aleksander. Jeśli posłowie wyjadą bez niej, Grecja wypowie Troi wojnę. Aleksander dba o swoją sprawę – spiskuje, szuka powierników, przekupuje Trojańczyków prezentami. Antenor uważa, że nie można kupić prawdy skarbami. Prosi Boga o opiekę.

Epeisodion I

  Aleksander prosi Antenora o przychylność. Chce, by poparł jego plan nieoddawania Heleny Grekom. Antenor odpowiada, że stoi jedynie po stronie prawdy i sprawiedliwości. Aleksander powołuje się na łączącą ich przyjaźń. Antenor mówi, że służenie przyjacielowi nie zawsze jest zgodne z prawdą i nie może być wykonywane z rozkazu. Aleksander wypomina rozmówcy, że ten gości w swoim domu posłów greckich. Sugeruje, że jest on łasy na ich podarunki, a nie jego. Antenor zręcznie odpowiada, że nie interesują go zarówno czyjeś żony, jak i majątek. Próbuje przekazać Aleksandrowi, że nie dojdą do porozumienia. Ten zaczyna żałować, że poprosił Antenora o przychylność.

Stasimon I. Pieśń chóru

  Pieśń stanowi diagnozę młodych ludzi: nie kierują się rozumem, tracą zdrowie, sławę, majątek i nie dbają o interesy państwa. Chór zapowiada pojawienie się Heleny, która będzie rozmyślała nad swoim losem – pozostać w Troi czy powrócić do Grecji.

Epeisodion II

  Helena przewidywała, że tak potoczą się losy Aleksandra – nie będzie się mógł nią nacieszyć. Kobieta zastanawia się nad przyszłością, a przede wszystkim nad powrotem do Grecji. Nie wie, jak spojrzy w oczy mężowi i braciom, Kastorowi i Pollusowi. Wspomina swoje życie: została obdarzona urodą, potomstwem, dobrym mężem, sławą. Utraciła to wszystko przez złego człowieka.
  Pani pociesza Helenę i radzi, by się nie zamartwiała. Mówi o tym, że w życie człowieka wpisane są zarówno chwile szczęścia, jak i nieszczęścia. Jest pewna, że złe czasy miną. Helena nie zgadza się z tym, wspomina o Fortunie (bogini losu), która mąci ludzkie sprawy. Uważa, że człowiek jest słaby, śmiertelny, narażony na mnóstwo niebezpieczeństw, a w jego życiu jest więcej nieszczęścia niż szczęścia. Pani mówi, że nie sposób jest to ważyć, a jedyne, co należy, to pokładać nadzieję w Bogu.

Stasimon II

  Jest to pieśń, która stanowi również odrębny utwór. Zaczyna się słowami: Wy, którzy pospolitą rzeczą władacie. Podmiot zwraca się do osób rządzących państwem. Przypomina im, że mają pod swoją opieką innych ludzi. To właśnie skupienie się na ich dobru powinno być priorytetem władzy. Podmiot zauważa, że należy, by rządzący kierowali się interesem ogółu i zrezygnowali z zaspokajania wyłącznie własnych potrzeb.

Epeisodion III

  Pojawia się poseł z nowinami dla Heleny. Zdaje relację z przebiegu obrad, podczas których Trojańczycy zastanawiali się, czy oddać ją Grekom, czy też nie. Król Troi, Priam, przemawiał jako pierwszy. Oznajmił, że bierze pod uwagę uczucia swojego syna, jednak bardziej liczy się dla niego dobro kraju.
  Jako drugi odezwał się Aleksander, który przyznał, że kiedy prowadził hulaszczy tryb życia, nie interesowały go poważne sprawy. Zmieniło się to jednak, gdy Wenus dała mu Helenę za żonę. Aleksander przypomniał o krzywdach, jakie Grecy wyrządzili Trojańczykom: najazdy, porwanie Medei i jej brata.

Antenor

  Trojański polityk. Najważniejsze jest dla niego dobro państwa. Służy królowi mądrą radą, lecz ten go nie słucha. W swoich decyzjach bierze pod uwagę sprawiedliwość i praworządność. Jest nieugięty: Aleksandrowi nie udaje się go przekupić. Gości w swoim domu posłów greckich i jest za tym, by oddać im Helenę.

Aleksander

  Znany też jako Parys; syn Priama, królewicz. Odebrał Helenę Menelaosowi. Przed zakochaniem się w niej prowadził hulaszczy tryb życia. Pod wpływem działania bogini Wenus stał się bardziej odpowiedzialny. Jest porywczy, nie zapomina krzywd zadanych Trojańczykom przez Greków. Nie chcąc oddać im Heleny, szuka sobie powierników.

Helena

  Żona Menelaosa, którą uprowadził Parys. W tragedii są opisane jej rozterki; rozmyśla nad swoim losem, obawia się reakcji męża na jej powrót. Czuje się przytłoczona sytuacją. Uważa, że człowiek jest słaby, w życiu zaś spotyka go więcej nieszczęść niż radości.

Pani Stara

  Wierna służąca Heleny. Ofiaruje dobre rady, próbuje podnieść ją na duchu. Opowiada się za wiarą w równowagę chwil złych i dobrych w życiu każdego człowieka. Uważa, że sprawy najlepiej jest powierzyć Bogu.

Poseł Parysów

  Relacjonuje Helenie przebieg obrad.

Ulisses

  Poseł grecki. Ubolewa nad niesprawiedliwym wyrokiem Trojańczyków. Uważa, że są oni narodem niszczycielskim.

Menelaos

  Mąż Heleny, poseł grecki. Za wszelką cenę chce odzyskać swoją żonę. Prosi bogów o zemstę na Aleksandrze.

Priamus

  Król Troi, ojciec Aleksandra. W swoich decyzjach powołuje się na wolę większości obywateli.

Kasandra

  Obłąkana córka Priama. Otrzymała od zakochanego w niej Apolla dar prorokowania. Gdy odrzuciła jego miłość, bóg pokarał ją w ten sposób, że jej przepowiednie przestały być dla innych wiarygodne. Jest bardzo samotna, obwieszcza zły scenariusz dla Troi, jednak nikt nie przejmuje się jej słowami.

Rotmistrz

  Żołnierz trojański. Informuje króla i Antenora o tym, że Grecy szykują się do ataku na Troję.

Więzień

  Grecki jeniec.

Chorus

  Chór panien trojańskich.

Iketaon

  Mieszkaniec Troi. Został przekupiony przez Aleksandra i opowiada się po jego stronie. To antywzór obywatela, zależy mu tylko na własnej korzyści.