Motyw miasta w literaturze

Lalka

Bolesław Prus

  XIX-wieczna Warszawa pełni w powieści Prusa wyjątkową rolę. Narrator dokładnie – odpowiednio dla realistycznego charakteru dzieła opisuje budynki, ulice oraz mieszkańców. Ci ostatni są najbardziej zróżnicowani. Bogaci arystokraci są kontrastem dla pozbawionej perspektyw biedoty. Topografia miasta została opisana bardzo rzetelnie. Czytelnik zapoznaje się z nazwami ulic i najpopularniejszymi budynkami Warszawy. Miasto opisuje zarówno sam narrator, jak i inni bohaterowie – Wokulski czy Rzecki. Dzięki temu opis jest urozmaicony różnymi perspektywami, poznajemy miasto przez pryzmat wielu różnych osób, przez co zwiększa się realizm opisu. Kontrast dla stolicy Polski pełni Paryż – jest on wyrażony w lepszym tonie, weselszy, bogatszy i bardziej przyjazny mieszkańcom. Miasto jest podzielone na centrum – przeznaczone dla elity i Powiśle – miejsce dla chorych, biednych i bezdomnych. W utworze Prusa miasto to miejsce przenikania się dobrych i złych wartości – pomaganie proletariuszom (Węgiełkowi, Wysockiemu, Marii) przez Wokulskiego oraz reszta społeczeństwa ostentacyjnie nie bacząca na problemy najniższej warstwy społecznej.

Zbrodnia i kara

Fiodor Dostojewski

  Petersburg został przedstawiony w sposób realistyczny. Czytelnik może szczegółowo zapoznać się z opisami typowych dla tamtej okolic miejsc i budowli. Klimat powieści utrzymany jest w przygnębiającej, szaro-burej konwencji. Ulice Petersburga są niezadbane, brudne. Ludzie włóczą się po nich w marazmie. W mieście jest niebezpiecznie i ponuro. Dostojewski skupił się na opisywaniu miasta przez pryzmat marginesu społecznego, ukazując tragizm postaci Raskolnikowa. Taki stan miasta odpowiada stanowi psychicznemu głównego bohatera – borykającego się z problemami psychicznymi po podwójnym zabójstwie.

Granica

Zofia Nałkowska

  Nałkowska metaforycznie, za pomocą kamienicy Kolichowskiej pokazuje mechanizmy rządzące miastem oraz porządek tam panujący. Mieszkają w niej różne warstwy i grupy społeczne – im niższa, tym zajmuje niższe piętro. W salonie Kolichowskiej znajduje się wiele różnych, często niepotrzebnych sprzętów i gadżetów. Wskazuje to na materialistyczne zapędy mieszczaństwa, dążącego do bogacenia się na wszelką cenę. Na drugim biegunie, w suterenie mieszkają Gołąbscy, Chąźbowie i Barboccy. Tam brakuje praktycznie wszystkiego. Ludzie ci żyją w skrajnej nędzy i ubóstwie. Taki stan rzeczy świetnie opisuje cytat z książki: „Co dla jednych jest podłogą to dla innych jest sufitem”.