Wesele

Dekoracja

  Z wiejskiej chaty, w której odbywa się wesele, słychać muzykę i odgłosy zabawy. Goście są ubrani w krakowskie stroje ludowe. Na środku sali stoi obficie nakryty stół weselny, a w rogu izby – biurko. Nad nim zawieszony jest wizerunek „Wernyhory” i reprodukcja obrazu „Bitwa pod Racławicami”. Nad drzwiami weselnymi znajduje się ogromny wizerunek Matki Boskiej Ostrobramskiej, a nad tymi – prowadzącymi do alkierza – Matki Boskiej Częstochowskiej. Autor w ostatnim zdaniu informuje, że rzecz dzieje się w roku tysiąc dziewięćsetnym.

Akt I

Scena I

  Czepiec pyta Dziennikarza o sytuację polityczną na świecie. Ten nie jest jednak zainteresowany rozmową o polityce, ponieważ uważa swojego rozmówcę za niezorientowanego w temacie. Dziennikarz sądzi, że Czepiec nie wie nawet, gdzie leżą Chiny, a mieszkańców wsi interesuje tylko to, co bezpośrednio ich dotyczy. Mówi: Ale tu wieś spokojna. — / Niech na całym świecie wojna, / byle polska wieś zaciszna, / byle polska wieś spokojna. Jego wypowiedź jest parafrazą słów Panny XII z „Pieśni świętojańskiej o sobótce” Jana Kochanowskiego. Czepiec napomina jednak Dziennikarza, że chłopi są porywczy i zdolni do walki narodowowyzwoleńczej. Za przykład podaje Wojciecha Głowackiego – bohatera bitwy pod Racławicami.

Scena II

  Dziennikarz dostrzega smutną minę Zosi. Postanawia poprawić jej humor. Podchodzi do dziewczyny i komplementuje jej wdzięki. Zosi nie podoba się zachowanie Dziennikarza i upomina go za bałamucenie jej. Uważa, że nie są oni sobie przeznaczeni. Dziennikarz na swoją obronę mówi, że te słowa biorą się z jego towarzyskiej rozlewności.

Scena III

  Haneczka z Zosią żalą się Radczyni, że bawią się same. Bardzo chciałyby zatańczyć z drużbami, którzy są ustrojeni w pawie pióra. Radczyni nie popiera ich pomysłu ze względu na skłonność chłopów do bójek i swawoli. Po długich namowach panienek kobieta pozwala im w końcu pobawić się z drużbami.

Scena IV

  Klimina zaczepia Radczynię i przedstawia się jako wdowa po wójcie. Kobiety zauważają, że syn drugiej z nich nie ma powodzenia w tańcu. Klimina stwierdza, że panowie z miasta boją się wiejskich dziewek ze względu na możliwość zarażenia się od nich chorobami. Radczyni podsumowuje stosunki między tymi warstwami społecznymi słowami: Wyście sobie, a my sobie. / Każden sobie rzepkę skrobie.

Scena V

  Do Kaspra podchodzi Zosia i prosi go do tańca. Ten zauważa, że dziewczyna jest zuchwała, ale zgadza się. Podczas tańca chłopak informuje Zosię, że jest zaręczony z pierwszą druhną – Kasią. Mówi również Zosi, że jest szczuplejsza od jego narzeczonej, i prosi o pozwolenie na złapanie jej w pasie. Dziewczyna zgadza się i tańczą dalej.kst

Scena VI

  Haneczka prosi Jaśka do tańca. Zadowolony chłopiec zgadza się i udają się na parkiet.

Scena VII

  Radczyni pyta Kliminę, czy chłopi zasiali już zboże. Chłopka zwraca jej uwagę, że listopad nie jest do tego odpowiednią porą. Kolejne pytanie Radczyni jest już bardziej trafione – dotyczy zebranych plonów. W dalszej części rozmowy stwierdza ona, że Klimina jest młodą kobietą i mogłaby ponownie wyjść za mąż. Chłopka oburza się na tę propozycję, gdyż godzi ona w wiejskie obyczaje. W czasie tej rozmowy wychodzi na jaw nieobeznanie inteligentki z wiejską tradycją.

Scena VIII

  Pan Młody rozmawia z Księdzem. Prosi, żeby ten nie zapomniał o nim i jego małżonce. Życzy mu również szybkiego awansu. Ksiądz zapewnia go o swojej przychylności i przyznaje się do wiejskiego pochodzenia. Panna Młoda nie rozumie słów męża i proponuje, by sprawę awansu załatwić ze szlachcicami i mieszczanami siłowo: ino te ciarachy tworde, / trza by stoć i walić w mordę. Pan Młody tłumaczy swojej żonie, że ta nie zrozumiała sensu ich rozmowy. Ksiądz komentuje jej zachowanie słowami: Naiwne to i niewinne.

Scena IX

  Pan Młody wyznaje miłość dopiero co poślubionej małżonce. Chwali jej urodę i wciąż upomina się o pocałunki. Kobieta zauważa, że jest on nienasycony uczuciem i ma ciągłą potrzebę składania słownych deklaracji. Pan Młody wyznaje swojej żonie, że chce ją kochać po swojemu – nie tak, jak kochał inne kobiety. Panna Młoda namawia go do powrotu do tańca.

Gospodarz

  Pierwowzorem tej postaci jest Włodzimierz Tetmajer – inteligent, który w wyniku chłopomanii poślubił Annę z Mikołajczyków. Jawi się jako postać niezdecydowana i niekonsekwentna. Po ślubie całkowicie podporządkował się swojej żonie. Gospodarz jest zapalonym patriotą. Ostatecznie jednak jego zapał kończy się tylko na słownych obietnicach.

Gospodyni

  Pierwowzorem tej postaci jest Anna z Mikołajczyków Tetmajerowa. Żona Włodzimierza Tetmajera została przedstawiona jako wzorowa gospodyni, konsekwentna kobieta, dla której rodzina stanowi największą wartość. Gospodyni jest siostrą Jadwigi.

Pan Młody

  Pierwowzorem tej postaci jest Lucjan Rydel. Pan Młody, tak samo jak jego brat Włodzimierz, poślubił chłopkę w wyniku fascynacji wsią i ludem. Jest inteligentem, pisarzem młodopolskim, który żyje poezją i marzeniami. Jego ludomania wydaje się powierzchowna.

Panna Młoda

  Pierwowzorem tej postaci jest Jadwiga z Mikołajczyków Rydlowa. Jej postać stanowi kwintesencję polskiej wsi. Jest piękną, dostojną i pełną wdzięku chłopką. W dramacie przedstawiono ją jako czepliwą i hardą. Chce być idealną gospodynią. Jest przywiązana do wiejskich tradycji i obyczajów.

Poeta

  Pierwowzorem tej postaci jest Kazimierz Przerwa-Tetmajer. Jawi się on jako dekadent, tajemniczy pesymista. Jest pozbawiony autentyzmu, sztuczny, bierny, zapomniał o prawdziwych wartościach poezji. Jego twórczość nie krzewiła w społeczeństwie ducha walki i pragnienia odzyskania niepodległości.

Dziennikarz

  Pierwowzorem tej postaci jest Rudolf Starzewski, redaktor pisma „Czas”. Dziennikarz nie przepada za chłopami. Jest szowinistą, nie chce pokazywać prawdziwych uczuć i poglądów, unika ważnych tematów. Jawi się jako postać bierna i bezkrytyczna.

Rachela

  Pierwowzorem tej postaci jest Pepa (Józefa) Singer, córka Hersza Singera. Rachela stanowi uosobienie młodopolskiej kobiety. Jest niezależna, silna, pełna uczuć. Uwielbia poezję, widzi ją nawet w zajściu weselnym, przewiduje niespodziewane wypadki. Jej ojciec opisuje ją jako kobietę obeznaną z dziełami sztuki i zainteresowaną inteligencją.

Żyd

  Pierwowzorem tej postaci jest Hersz Singer. W dramacie przedstawiono go jako rzeczowego i konkretnego karczmarza z Bronowic. Żyd zawsze pilnuje własnych interesów. Jest dumnym ojcem Racheli.

Dziad

  Jest starszym, staromodnym chłopem. Prześladują go wspomnienia rabacji galicyjskiej.

Błażej Czepiec

  Interesuje się polityką i wydarzeniami, które się wokół rozgrywają. Jest odważny, porywczy, zawzięty, uparty. Najpierw działa, później myśli. W każdej chwili jest gotów rozpocząć walkę.

Ksiądz

  Wspólnik Żyda. Pochodzi z chłopskiej rodziny. Odznacza się inteligencją i jest oczytany, dlatego został proboszczem. Jako kapłan i człowiek mądry cieszy się szacunkiem we wsi. Ksiądz jest także realistą i z tego względu martwi się o małżeństwo inteligenta z chłopką. Ma świadomość, że wzajemna fascynacja może szybko minąć.

Radczyni

  Pierwowzorem tej postaci jest Antonina Domańska: powieściopisarka i poetka. W dramacie przedstawiono ją jako niechętną do bratania się z ludem inteligentkę. Nie może zrozumieć, dlaczego Pan Młody poślubił chłopkę. Nie wróży jego małżeństwu szczęścia.

Haneczka

  Pierwowzorem tej postaci jest Anna Rydlówna. W dramacie przedstawiono ją jako zafascynowaną chłopami. Bliższych kontaktów z nimi broni jej Pan Młody, który jest jej bratem.

Marysia

  Pierwowzorem tej postaci jest Maria Mikołajczyk. Marysia obawia się, że jej młodsza siostra – Panna Młoda, nie odnajdzie się w mieście.

Klimina

  Jest chłopką, wdową po wójcie bronowickim. Poznajemy ją w trakcie rozmów z Radczynią. Jawi się jako postać prosta, szczera i uczciwa.

Jasiek

  Jest lekkomyślnym chłopcem, któremu Gospodarz oddaje złoty róg. Staje się symbolem przedkładania własnego dobra nad wspólne. Nie radzi sobie z obowiązkami, które zrzucił na niego Gospodarz.

POSTACIE SYMBOLICZNE:

Widmo

  Ukazuje się Marysi. Postać stworzona na wzór upiora z wierzeń ludowych. Jest symbolem miłości silniejszej niż śmierć.

Stańczyk

  Ukazuje się Dziennikarzowi. Jest uosobieniem błazna z dworu ostatnich trzech Jagiellonów. Stanowi symbol mądrości politycznej.

Czarny Rycerz

  Ukazuje się Poecie. Pierwowzorem tej postaci jest Zawisza Czarny. Stanowi symbol niespełnienia, tęsknoty za czynem, działaniem i siłą.

Hetman

  Ukazuje się Panu Młodemu. Pierwowzorem tej postaci jest Franciszek Ksawery Branicki, współtwórca konfederacji targowickiej. Stanowi symbol zdrady narodowej.

Upiór

  Ukazuje się Dziadowi. Pierwowzorem tej postaci jest Jakub Szela. Stanowi symbol krwawej zemsty chłopów na szlachcie oraz przeszkody w porozumieniu między warstwami społecznymi.

Wernyhora

  Ukazuje się Gospodarzowi. Jest legendarnym ukraińskim wieszczem z lirą. Przyjeżdża na koniu o złotych podkowach. Stanowi symbol niepodległości Polski, chęci do działania i walki narodowowyzwoleńczej.

Chochoł

  Wiązki słomy ochraniające różę. Chochoł stanowi symbol obojętności, bierności, uśpienia narodu polskiego. Jako pierwszej ukazuje się Isi.

PRZEDMIOTY SYMBOLICZNE:

Złota podkowa

  Zgubił ją koń Wernyhory. Symbolizuje szczęście. Gospodyni doradza mężowi, by schował ją przed światem. Można to rozumieć dwojako: jako egoistyczną chęć zagarnięcia szczęścia na własne potrzeby lub chęć przetrzymania pomyślności dla Polaków i ujawnienia jej w odpowiednim dla nich czasie.

Złoty róg

  Wernyhora wręczył go Gospodarzowi. Wydobyty z niego dźwięk miał mieć moc zagrzewania ludzi do walki, wybudzenia ich z niemocy działania. Gospodarz przekazał cenny dar Jaśkowi. Niestety chłopiec go zgubił. Złoty róg można rozumieć jako siłę i potencjał tkwiące w Polakach, z których jednocześnie nie umieją korzystać.

Czapka z pawim piórem

  Część garderoby Jaśka. Jest symbolem egoizmu, przełożenia dóbr własnych nad dobro ogółu.

Sznur

  Pozostałość po złotym rogu. Stanowi symbol utraconej szansy.

Kosy

  Chłopi przygotowują je do powstania. Są symbolem patriotyzmu i gotowości do walki.

Kaduceusz

  Laska opleciona dwoma wężami, które pochylają się ku sobie. Symbol posłannictwa, misji do spełnienia, mądrości. Stańczyk wręcza go Dziennikarzowi.

Dzwon Zygmunta

  Symbol wielkości i chwały.