Motyw szatana w literaturze
Szatan w religii uznawany jest za jednego z upadłych aniołów, który zbuntował się przeciw Bogu i jest głównym sprawcą grzechu na świecie. Budzi trwogę, przynosi cierpienie i kusi człowieka do niegodziwości. Jego motyw stał się jednym z głównych nurtów literatury romantycznej. Pojawia się w różnych tekstach kultury, odzwierciedlając grzech, nieszczęście lub przejaw buntu.
Motyw szatana – przykłady z lektur
Dziady cz. III
Adam Mickiewicz
Szatan ujawnia się podczas Wielkiej Improwizacji. Główny bohater- Konrad czuje, że jest jedynym, który może przejąć władzę w narodzie. Stawia się na równi z Bogiem i żąda od niego władzy, jaką on posiada. Szatan próbuje przejąć duszę bohatera. Konrad otwarcie zarzuca Bogu obojętność na los polaków, silnie utożsamia się z jego megalomanią. Bohater buntuje się przeciwko stwórcy. Złe duchy namawiają Konrada do bluźnierstwa. Przed jego wypowiedzeniem ratują go anioły. Ostatecznie to sam diabeł kończy wypowiedź Konrada: „Krzyknę, żeś Ty nie ojcem świata, ale... (GŁOS DIABŁA) carem !”.
Ewangelia wg św. Łukasza (Łk 4,1-13)
Biblia - Nowy testament
Jezus przebywał na pustyni 40 dni, nic nie jedząc. Szatan kusił Syna Bożego, aby zmienił kamień w chleb. Ten odpowiedział mu, że nie samym chlebem człowiek żyje. Zdesperowany Szatan gotowy był oddać synowi Bożemu wszystkie królestwa świata, gdyby tylko on oddał mu pokłon. Jezus odpowiada, że jego jedynym władcą jest Bóg i tylko jemu będzie się kłaniał. W końcu przyprowadza go na szczyt świątyni. Chce wystawić Jezusa na próbę. Każe mu rzucić się w dół, aby strzegący go aniołowie rzucili się mu na pomoc. Syn Boży odpowiada, że nie będzie wystawiał Boga na próbę. Słowa, obietnice i kuszenie szatana w żaden sposób nie wpływają na Jezusa. Diabeł poddaje się i odchodzi.
Boska komedia
Dante Alighieri
Autor przedstawił wędrówkę przez piekło jako przerażające doświadczenie. Złe duchy nadzorują udręczone dusze najgorszych grzeszników i sprawiają im najcięższe cierpienia. W najciemniejszych zakamarkach piekła rządzi sam szatan. To największy zdrajca przeciwko Bogu. Ma trzy pary skrzydeł pozbawionych piór, co świadczy, że był kiedyś serafinem, a jego trzy twarze to przeciwieństwo Trójcy Świętej. Więzi w swoich paszczach zdrajców Juliusza Cezara oraz Jezusa (Brutusa, Kasjusza i Judasza). Został nazwany panem zła i cierpienia, który został skazany na wieczny pobyt w królestwie ciemności. Sam Lucyfer ma wysokie mniemanie o sobie. Uważa się za najwyższą świętość i nie można przeciwstawiać się jego woli.
Sonet IV „O wojnie naszej, którą wiedziemy z szatanem, światem i ciałem”
Lektury, w których występuje motyw szatana
Dziady IIIAdam Mickiewicz
Boska komediaDante Alighieri
KordianJuliusz Słowacki
Leopold Staff wierszeLeopold Staff
Mistrz i MałgorzataMichaił Bułhakow
Nie-Boska komediaZygmunt Krasiński
Reduta OrdonaAdam Mickiewicz
WeseleStanisław Wyspiański