Motyw ducha w literaturze

Istnienie duchów, zjaw i innych nadprzyrodzonych elementów świata zawsze było przedmiotem ludzkich domysłów ponieważ są to zjawiska których nasz umysł nie jest w stanie ogarnąć. Istnienie duchów oznaczałoby również, że po śmierci nie umieramy całkowicie i nasza dusza nie znika wraz z ciałem. Motyw duchów i elementów metafizycznych często pojawia się w literaturze, szczególnie w twórczości romantycznej, jako szczególnie zainteresowanej metafizyką. Duchy pojawiające się w utworach mogą być zarówno dobrymi siłami pomagającymi żywym, jak i narzędziem wymierzającym sprawiedliwość lub nawet złymi mocami wobec których człowiek nie ma żadnych szans.

Motyw ducha – przykłady z lektur

Opowieść Wigilijna

Charles Dickens

Ebenezer Scrouge jest starym, zgorzkniałym człowiekiem dla którego nie liczą się inni, a za największą wartość uważa pieniądze. W wieczór wigilijny, ukazuje mu się duch zmarłego współpracownika i zapowiada nadejście kolejnych duchów, ostrzegając tym samym Scrouge’a, że po śmierci będzie ukarany za swoje złe postępowanie. Duchy ukazujące się Ebenezerowi pokazują mu wizję minionych, teraźniejszych i przyszłych świąt, tym samym uświadamiając mu, że przez to jak traktuje innych zostanie całkowicie sam i nie będzie szczęśliwy. Zadanie duchów ma charakter moralizatorski i ostatecznie skłania Scrouge’a do zmiany swojego postępowania.

Romantyczność

Adam Mickiewicz

Duch obecny w tym utworze programowym epoki romantyzmu, to ukazujący się Karusi jej zmarły ukochany Jasiu. Dziewczyna nie może pogodzić się z jego śmiercią i nadal utrzymuje z nim kontakt, gdy Jaś odwiedza ją jako duch. Motyw ten ma za zadanie ukazać konflikt pokoleń wśród realistów i romantyków, czyli między rozumowym a uczuciowym, empirycznym podejściu do rzeczywistości. Ci pierwsi nie wierzą Karusi, uważając, że dziewczyna straciła kontakt ze światem rzeczywistym, a z kolei romantycy ufają, że to co mówi jest prawdą.

Wesele

Stanisław Wyspiański

Motyw duchów jest zawarty również w dramacie Wyspiańskiego, który łączy w sobie elementy rzeczywiste z elementami metafizyki. Duchy pojawiające się w utworze są widziane jedynie przez konkretnych bohaterów i są odzwierciedleniem ich samych, ukazując im ich własne lęki, ukryte myśli oraz wyrzuty sumienia. Mają obudzić w nich również ducha walki narodowej podobnie jak duch legendarnego Wernyhory. Jeśli Polska ma odzyskać niepodległość potrzebni są ludzie gotowi do walki o nią, przygotowani do rozpoczęcia powstania, jednak jak widzimy w utworze, społeczeństwo polskie jest nadal podzielone. Duchy ukazujące się gościom wesela mają uświadomić im ich własne zachowanie i zmusić do jego zmiany, co ostatecznie kończy się porażką. Zahipnotyzowani tańczą wraz z chochołem tracąc szansę na rozpoczęcie powstania.

Przejdź do pełnej wersji

Lektury, w których występuje motyw ducha

Wszystkie motywy