Lilije
Adam Mickiewicz
Czas akcji: II połowa XI wieku, rządy Bolesława Śmiałego, od jesieni do lata
Miejsce akcji: Zamek rycerski na Litwie oraz las w jego pobliżu, chata pustelnika i cerkiew
Gatunek literacki: Ballada
Epoka: Romantyzm
Motywy: żony, męża, morderstwa, rycerza, zbrodni, śmierci, kwiatu, brata, rodziny, pustelnika, fantastyczne, ducha, króla, wojny, grobu
Streszczenie lektury „Lilije”
„Zbrodnia to niesłychana / Pani zabija pana”.
Pewna kobieta zabiła swojego męża, zakopała jego ciało w lesie, a na grobie zasiała lilie. Następnie pobiegła do chaty pustelnika. Była drżąca i blada, przypominała upiora. Opowiedziała starcowi, że kiedy jej mąż walczył u boku Bolesława Śmiałego przez ostatnie lata, ona go zdradziła. Dlatego kiedy wrócił, zabiła go, by ukryć swoją winę. Nie żałowała tego czynu, bała się tylko surowej kary od króla. Pustelnik kazał morderczyni wracać do domu, bo jej tajemnica została pogrzebana wraz z mężem. W zamku na kobietę czekały dzieci. Od razu zapytały o swojego ojca. Matka odpowiedziała im, że ten wróci z lasu wieczorem. Jednak po tygodniu mężczyzna wciąż się nie pojawił. Po nocach kobieta często słyszała zawodzenie ducha. Pewnego dnia do zamku przyjechali dwaj bracia zmarłego. Chcieli się z nim zobaczyć. Wdowa powiedziała, że zmarł rok temu na wojnie, jednak oni zaczęli ją pocieszać. Wojna się skończyła, a brat wracał z nimi. Na te wieści kobieta zemdlała. Kiedy doszła do siebie, dowiedziała się, że jej mąż odłączył się od braci, by dotrzeć do domu przed nimi. Spodziewali się, że zabłądził i pojawi się za dzień lub dwa. Wysłali służbę na poszukiwania. Kiedy niczego się nie dowiedzieli, chcieli wracać, jednak wdowa ich zatrzymała. Tak przesiedzieli u niej od jesieni aż do lata. Towarzystwo młodej gospodyni bardzo im się podobało. Obydwoje się w niej zakochali. Pewnego dnia poszli do wdowy i poprosili, by wybrała któregoś z nich na męża. Kobieta pobiegła poradzić się pustelnika. Starzec zaoferował, że wskrzesi jej męża, jednak ona stanowczo zaprotestowała. Wtedy powiedział, by bracia upletli wianki i złożyli je na ołtarzu, a którego dzieło zostanie wybrane, ten weźmie wdowę za żonę. Kiedy kobieta uradowana wracała do domu, wydawało jej się, że słyszała głos zmarłego męża. W dniu ślubu bracia pokłócili się o to, czyj wianek został wybrany. Wtedy w drzwiach cerkwi stanął nieboszczyk. Powiedział, że wianek został upleciony z lilii z jego grobu. W ramach kary doprowadził do zawalenia się cerwi, które zabiło całą trójkę. Na ruinach świątyni zakwitły lilie.
Bohaterowie lektury „Lilije”
Pani
Żona i matka. Zabiła swojego męża, ponieważ chciała uniknąć kary za zdradę. Potem przez wiele miesięcy gościła jego braci, choć nocami słyszała zawodzącego ducha męża. Nie żałowała swoich czynów. Bała się tylko kary. W trudnych chwilach radziła się pustelnika.
Pan
Rycerz zamordowany przez żonę. Pojawił się jako duch prześladujący swoją zabójczynię, by na sam koniec pogrzebać ją i swoich braci pod murami cerkwi.
Pustelnik
Mieszkał w starej chacie w lesie. Według swoich słów miał zdolność do wskrzeszania ludzi. Występował w charakterze doradcy pani.
Bracia pana
Po zakończonej wojnie przyjechali do swojego brata w gościnę. Wracali razem z nim, dopóki ten ich nie wyprzedził. Chcieli poczekać kilka dni na jego powrót, myśląc, że zabłądził. Wdowa zatrzymała ich na dłużej, przez co przesiedzieli u niej kilka miesięcy. Zakochali się w kobiecie i chcieli, by ta wybrała jednego z nich na męża. Podczas wyboru wianka, który miał rozstrzygnąć sprawę małżeństwa, pokłócili się. Wtedy pojawił się ich zmarły brat i wszyscy zginęli pod ruinami zawalonej cerkwi.