Makbet

William Szekspir

  • Szkoła średnia
  • Lektura obowiązkowa

Czas akcji: Akcja utworu rozgrywa się we wczesnym średniowieczu, a dokładniej w XI wieku – wiemy to, gdyż tytułowy bohater jest wzorowany na sylwetce prawdziwego króla Makbeta, który zgodnie z zapisami w kronikach historycznych rządził Szkocją w latach 1040-1057

Miejsce akcji: Miejsce akcji to dwór królewski w Anglii i Szkocja: królewski zamek w Forres, posiadłość Makbeta w Inverness, Scone – miejsce koronacji królów, zamek Makdufa w Fife, las Birnam, dunzynańskie wzgórze, na którym wznosi się zamek Makbeta jako króla, a także step/wrzosowisko w okolicy Forres oraz jaskinia czarownic

Gatunek literacki: Tragedia

Epoka: Renesans/barok

Motywy: tragiczne, fantastyczne, króla, władzy, przepowiedni, losu, czarownic, zbrodni, kary, kobiety, małżeństwa, cierpienia, podstępu, oszustwa, zdrady, przemiany, wyboru, walki, śmierci, samobójstwa

Streszczenie lektury „Makbet”

Akt I

Scena I

  Na otwartym polu w czasie burzy spotykają się trzy czarownice. Jedna z nich pyta, gdzie odbędzie się ich kolejne spotkanie. Umawiają się po bitwie, jeszcze przed zmierzchem, na stepie (w innym tłumaczeniu: na wrzosowisku), by spotkać tam Makbeta.

Scena II

  Akcja przenosi się do obozu wojskowego w Forres. Król Szkocji, Dunkan, oraz jego synowie, Malkolm i Donalbein, słuchają doniesień z bitwy od rannego żołnierza. Ten opowiada, jak waleczny Makbet pokonał buntownika Macdonwalda, choć ten prawie zwyciężył, wspierany przez Kemów. Po czym król odsyła żołnierza do doktora. Nadchodzi Ross, który przekazuje Dunkanowi, że zwycięstwo jest po ich stronie, a Sweno, król norweski, popierany przez zdradzieckiego tana Kawdoru, zapłacił im dziesięć tysięcy talarów i błaga o pokój i pozwolenie na pogrzebanie swych poległych. Dunkan nakazuje ściąć głowę tanowi Kawdoru, a jego tytuł przypisać Makbetowi.

Scena III

  Makbet, generał wojsk Dunkana, i jego przyjaciel Banko powracają z pola walki po wygranej bitwie z norweskim królem. Na stepie (lub: na wrzosowisku) czekają już na nich trzy czarownice, które nazywają Makbeta tanem Glamis, potem tanem Kawdoru, a na końcu – przyszłym królem. Banko zaś dowiaduje się od nich, że spłodzi królów. Makbet jest zaskoczony, gdyż tytuł tana Glamis otrzymał po swoim zmarłym ojcu Sinelu, ale wie, że tan Kawdoru żyje. Czarownice znikają. Pojawiają się Ross i Angus, panowie szkoccy, którzy przekazują Makbetowi, że zostaje mianowany przez króla tanem Kawdoru. To dowód wdzięczności Dunkana za jego bohaterskie czyny w obronie królestwa. Banko zaczyna być coraz bardziej sceptyczny co do słów i intencji czarownic. Makbet zaś, widząc, że już dwie z przepowiedni się spełniły, coraz bardziej zaczyna myśleć o przejęciu korony. Ostatecznie dochodzi do wniosku: Jeśli chce los mój, abym królem został, / Bez mej pomocy los zrobi mnie królem.

Scena IV

  W pałacu w Forres król osobiście wyraża wdzięczność swojemu dzielnemu kuzynowi Makbetowi za jego zasługi dla królestwa. Dunkan dzieli się z nim i Bankiem zamiarem uczynienia Malkolma królem, a jeszcze dziś planuje mianować go księciem Cumberlandu. Mimo że główny bohater postanowił wcześniej zaufać losowi i nie ingerować w bieg historii, teraz postrzega królewskiego syna jako największego wroga i planuje się go pozbyć. Przy tym wszystkim wciąż zachowuje się jak wierny rycerz, a Dunkan chwali go Bankowi. Ten nie mówi królowi o przepowiedni czarownic. Udają się do zamku Makbeta w Inverness.

Scena V

  Chęć zdobycia tronu przez głównego bohatera potęguje jego żona – Lady Makbet. O przepowiedniach czarownic dowiaduje się z listu, który jej mąż napisał wcześniej. Lady Makbet od razu postanawia, że trzeba działać. Obawia się tylko, że jej mąż jest za słaby, by sięgnąć po swoje, bo zawsze chce postępować uczciwie. Kobieta dowiaduje się od sługi, że do ich zamku przybędzie król. Po czym obmyśla plan zgładzenia Dunkana w czasie, gdy ten będzie u nich gościł. W tym celu modli się o utratę kobiecej wrażliwości, a nawet ludzkiego sumienia. Podczas spotkania z Makbetem żona wpływa na jego ambicje. Dobrze wie, że natura jej męża dąży ku dobremu i będzie mu trudno być konsekwentnym w realizacji przepowiedni. Oznajmia, że król nie dożyje jutra. Główny bohater odpowiada, że jeszcze o tym pomówią.

Scena VI

  Lady Makbet z pozorami gościnności przyjmuje króla Dunkana i jego świtę w zamku w Inverness. Nikt niczego się nie domyśla.

Scena VII

  Rozpoczyna się monologiem tytułowego bohatera, który wypowiada słowa: Gdyby z uczynkiem skończyło się wszystko, / Byłoby dobrze czyn wykonać spiesznie. Później Makbet rozmawia ze swoją żoną i ustalają szczegóły zbrodni. Wzajemnie się wspierają i dodają sobie odwagi. Dla Lady Makbet zbrodnia jest także dowodem miłości do męża.

Przejdź do pełnej wersji

Bohaterowie lektury „Makbet”

Makbet

  Wasal i krewny króla Dunkana, mąż Lady Makbet, tan (czyli naczelnik) Glamis, przyjaciel Banka. Jego posiadłość znajduje się w Inverness. Jest przywódcą wojsk szkockich, które walczą przeciwko norweskiemu królowi. Wyróżnia się walecznością i odwagą, to dzięki niemu bitwa z Norwegami została wygrana, za co otrzymuje miano tana Kawdoru. Makbet to wzór cnót rycerskich. Jest oddany ojczyźnie, a także wierny i lojalny wobec swojego króla. Za sprawą wróżby czarownic, że zostanie królem, oraz żony, która wpływa na jego ambicje, cnoty Makbeta stopniowo zanikają. Przepowiednie rozbudzają w nim żądzę władzy. Na początku Makbet ma jeszcze opory przed dokonaniem zbrodni, toczy ze sobą moralną walkę. W końcu jednak, za sprawą namów żony, morduje Dunkana. Makbet jest świadomy, że jedna zbrodnia pociąga za sobą kolejne, dlatego później zaczyna eliminować wszystkich, którzy potencjalnie mogą mu zagrażać. Ma przy tym coraz mniej skrupułów: każe zamordować swojego przyjaciela Banka i jego syna, a także całą rodzinę Makdufa. Makbet w haniebny sposób dociera do władzy. Jako król staje się bezlitosnym tyranem, który za wszelką cenę dąży do celu. Ostatecznie traci kontrolę nad sobą i własnymi czynami. Ginie z rąk Makdufa, przez którego został nazwany szatanem Szkocji. Makbet jest przykładem postaci tragicznej, która przeszła negatywną przemianę wewnętrzną.

Lady Makbet

  Żona Makbeta. To kobieta nie tylko bezwzględna, ale i owładnięta żądzą władzy. Jest świadoma wpływu, jaki ma na męża, i wykorzystuje to, aby nakłonić Makbeta do popełnienia przestępstwa. Wydaje się niewzruszona zbrodniami. Można powiedzieć, że bezbłędnie odgrywa swoją rolę: jest ambitna, opanowana, zaciera ślady. Z początku sprawia wrażenie o wiele silniejszej psychicznie od Makbeta. Jak się jednak okazuje, z powodu niemoralnego zachowania w późniejszym czasie Lady Makbet popada w obłęd. Ogrom popełnionych zbrodni oraz wyrzuty sumienia powodują u niej natręctwa, lunatykowanie oraz nocne widzenia. Maniakalnie próbuje zmyć krew z rąk. Ostatecznie popełnia samobójstwo.

Banko

  To przyjaciel Makbeta, razem z nim walczył pod Forres. Jest odważnym i honorowym rycerzem. Towarzyszy Makbetowi podczas spotkania z czarownicami na stepie/wrzosowisku. Słyszy od nich, że spłodzi królów. Cechują go logiczne myślenie i opanowanie, gdyż podchodzi sceptycznie do słów podejrzanych kobiet. Przez cały utwór zachowuje zdrowy rozsądek i dystans do wróżb. Jako przyjaciel ostrzega Makbeta przed tragicznymi konsekwencjami uwierzenia w przepowiednie czarownic. Ma świadomość, że Makbet podszedł do nich bardzo emocjonalnie, i martwi się o niego. Doradza mu postępowanie zgodne z własnym sumieniem. Kiedy przepowiednie dla Makbeta zaczynają się spełniać, Banko zastanawia się, czy jego również są prawdziwe. Zaczyna pragnąć ich realizacji, lecz nie poddaje się temu uczuciu, gdyż jednocześnie ma świadomość, że jego przyjaciel mógł nie dojść do władzy uczciwie. Ostatecznie zostaje zamordowany przez zbójców na zlecenie Makbeta.

Dunkan

  Sprawiedliwy i prawy król Szkocji. Tytułuje Makbeta tanem Kawdoru z powodu jego zasług na rzecz ojczyzny. Zdrajców karze śmiercią (na przykład poprzedniego tana Kawdoru, który walczył po stronie Norwegów). Ufa Makbetowi i darzy go szacunkiem. Ginie jednak z jego rąk podczas snu w zamku Makbeta w Inverness.

Przejdź do pełnej wersji

Motywy literackie w lekturze „Makbet”

Wszystkie lektury