Odyseja

Pieśń pierwsza

Zgromadzenie bogów. Rady Ateny dla Telemacha

  Narrator prosi Muzę o natchnienie, ponieważ chce spisać losy Odyseusza, który od lat nie może dotrzeć do swojego domu, Itaki. Obecnie uniemożliwia mu to piękna nimfa, Kalipso: więzi go na swojej wyspie, pragnie w sobie rozkochać i pojąć zamęża. Odyseusz stracił już wszystkich swoich współtowarzyszy w czasie drogi powrotnej i narrator zastanawia się, dlaczego właśnie jemu pisany jest taki los.
  Podczas nieobecności na Olimpie Posejdona, który mścił się na Odyseuszu, bogowie zwołali zebranie. Zeus zaczął mówić o nieposłuszeństwie Ajgista, który pomimo ostrzeżeń zabił Agamemnona, a jego żonę porwał. Następnie głos zabrała Atena i przypomniała o trudnym losie Odyseusza. Próbowała wstawić się za nim u bogów, przypominając o jego zasługach w bitwie pod Troją. Zeus przyznał jej rację, jednak nie mógł działać wbrew woli Posejdona. Zaznaczył, że jeśli wszyscy bogowie wstawią się za Odyseuszem, to wtedy uda się umożliwić mu powrót do domu.
  Atena posłała Hermesa do Kalipso, by nakazał jej uwolnić Odyseusza. Sama zaś, przebrana za mężczyznę, udała się do Telemacha, syna głównego bohatera. Chciała zachęcić go do rozprawienia się z zalotnikami jego matki, Penelopy. Gdy dotarła do zamku, Telemach zaprosił ją do komnaty i podzielił się swoimi obawami. Podejrzewał, że jego ojciec nie żyje, i nie mógł znieść tego, iż gachowie matki trwonią jego majątek. Następnie zaczął wypytywać o pochodzenie niespodziewanego gościa. Atena podała się za Mentesa i skłamała, że przybyła do Itaki kupić miedź. Wyznała, że kiedyś była częstym gościem na dworze jego ojca oraz że tak dzielny mąż nie mógł zginąć i na pewno wkrótce wróci do domu. Atena doradziła Telemachowi, by wyruszył uzbrojoną łodzią z dwudziestoma wioślarzami do Sparty i szukał tam informacji o ojcu. Jeśli w ciągu roku Odyseusz nie wróci, a jemu nie uda się o nim czegokolwiek dowiedzieć, wtedy powinien pozwolić matce ponownie wyjść za mąż. Po rozmowie Atena wzniosła się w powietrze, dając w ten sposób znak Telemachowi, że rozmawiał z boginią.
  Syn Odyseusza wrócił do izby, w której ucztowali zalotnicy jego matki. Słuchano tam piosenek o powrocie wojowników spod Troi, które bardzo wzruszyły Penelopę. Przypomniała sobie wówczas o swoim zaginionym mężu i rozpłakała się. Jej syn zaczął być niemiły dla zalotników, których bardzo zaskoczyła nagła zmiana jego charakteru. Antinoj podejrzewał, że musiał mieć na to wpływ któryś z bogów. Wówczas Eurymach zainteresował się tajemniczym gościem, z którym rozmawiał Telemach. Syn Odyseusza wyznał, że był to człowiek, który często przebywał na dworze za czasów panowania jego ojca.

Pieśń druga

Zgromadzenie mieszkańców Itaki. Wyjazd Telemacha

  Następnego dnia Telemach zwołał naradę, która nie odbywała się od czasu wyjazdu jego ojca. Bardzo wzruszyło to Heroja Ajgyptiosa, którego syn zginął podczas wyprawy Odyseusza. Telemach usiadł na tronie, trzymając w dłoni spiżową włócznię, i wytłumaczył, że nie może bezczynnie patrzeć na to, jak zalotnicy matki trwonią majątek jego ojca. Miał nadzieję, że starszyzna go poprze i pomoże mu uporać się z tym problemem. Wtedy odezwał się Antinoj i winą za wszystko obarczył Penelopę, która zwodziła swoich adoratorów. Według niego powinna w końcu wybrać jednego z nich, a resztę przepędzić.
  Telemach rozkazał zalotnikom opuścić miasto i wezwał na pomoc bogów. Nad głowami zebranych zleciały się ptaki i zaczęły się ze sobą bić. Wtedy głos zabrał Haliterses, który przepowiedział zagładę zalotników i powrót Odyseusza. Eurymach zaczął go uciszać i namawiać Telemacha do wysłania Penelopy do jej ojca, który wyda ją godnie za mąż. Według niego był to jedyny sposób na pozbycie się zalotników, ponieważ nie wierzył, że Odyseusz wróci do domu. Telemach poprosił zebranych o statek, którym wyruszy szukać wieści o zaginionym ojcu. Oświadczył, że jeśli Odyseusz nie wróci w ciągu roku, to wtedy sam urządzi mu pogrzeb i wyda matkę za mąż.
  Następnie głos zabrał Mentor, przyjaciel Odyseusza, który opiekował się jego majątkiem. Zapewnił, że przyjdzie dzień, kiedy zalotników dotknie kara. Zdenerwowało to Lejkronta, który jego słowa odebrał jako buntowanie ludzi przeciw gachom Penelopy. Miał nadzieję, że Telemach zrezygnuje z wyprawy.
  Wiec zakończył się, a zawiedziony Telemach udał się sam nad morze i poprosił o pomoc Atenę. Ta obiecała mu łódź oraz pomyślność w podróży. Doradziła, by zaczął przygotowywać się do wyprawy, a ona sama znajdzie ochotników, którzy wyruszą z nim w drogę.
  W domu Telemach zastał bawiących się zalotników. Antinoj zachęcał go do dołączenia do uczty. Bardzo zdenerwowało to syna Odyseusza i udał się do skarbca. Poprosił tam Eurykleję o przygotowanie zapasów na drogę. Staruszka, poinformowana o jego planach, rozpłakała się i zaczęła odradzać mu podróż. Nie była jednak w stanie odwieść młodzieńca od tego pomysłu. Telemach czuł, że musi wypełnić boską wolę.
  Tymczasem Atena sprawiła, że zalotnicy upili się i ruszyli do miasta. Bogini poinformowała Telemacha, że łódź i załoga już na niego czekają. Gdy dotarli na miejsce, Atena usiadła za sterem, a tuż przy niej Telemach. Wioślarze złożyli ofiarę bogom i ruszyli w drogę.

Odyseusz

  Główny bohater eposu, władca Itaki, Grek i zasłużony wojownik. Po wojnie trojańskiej przez dziesięć lat nie może wrócić do domu. Jest to częściowo spowodowane nieposłuszeństwem wobec bogów. Odysa cechują spryt, bystrość, przenikliwość i odwaga, które zachwycają między innymi Atenę. Ma wokół siebie przychylnych ludzi i pomoc boską, dzięki którym udaje mu się wrócić do domu. Odyseusz jest również pięknie zbudowanym, silnym i przystojnym mężczyzną. Jego tułaczka liczyła dziesięć lat, ale w sumie nie było go w domu przez lat dwadzieścia (gdyż sama wojna trojańska trwała dekadę).

Telemach

  Syn Odyseusza, który dzięki Atenie zyskał wiarę w powrót ojca. Wyruszył do Sparty, by szukać wiadomości o Odysie. W eposie poznajemy go jako dzielnego męża.

Penelopa

  Żona Odyseusza, znana jako utożsamienie wiernej żony. Mimo nieobecności męża przez dwadzieścia lat i powątpiewania w jego powrót nie chciała nikogo poślubić. W eposie jest przedstawiona jako płacząca i rozpaczająca za mężem kobieta.

Atena

  W mitologii greckiej bogini mądrości. W eposie była najbardziej przychylna Odyseuszowi. Nieustannie wstawiała się za nim u innych bogów i służyła mu pomocą. Często towarzyszyła ludziom na ziemi, przybierając różne postaci, np. mężczyzny.

Zeus

  W mitologii greckiej największy z bogów. W eposie często był przychylny sugestiom Ateny.

Posejdon

  W mitologii greckiej bóg między innymi mórz i żeglarzy. W eposie to właśnie on mści się na Odyseuszu. Często powodował wzburzenie fal, które uniemożliwiały powrót Odysa do domu.

Hermes

  W mitologii greckiej bóg między innymi podróżnych, pasterzy i handlu. To właśnie on na prośbę Ateny udał się do Kalipso, aby poinformować ją o tym, że ma uwolnić Odyseusza. Podarował mu również zioło, które miało uchronić go przed czarami Kirke.

Laertes

  Ojciec Odyseusza, który bardzo przeżywał jego zaginięcie. Po powrocie Odyseusza Atena odmłodziła go, cofając w jego ciele szkody, które wyrządziła tęsknota za synem.

Eurykleja

  Piastunka Telemacha, stara i wierna służąca (klucznica) na dworze Odyseusza. Poznała swojego pana po bliźnie na nodze.

Mentor

  Wierny przyjaciel Odyseusza, który pilnował jego majątku i dobrego imienia podczas nieobecności władcy.

Nestor

  Telemach udał się do niego po radę, ponieważ otaczała go boska opieka. Opowiedział synowi Odyseusza o powrotach wojowników z wojny trojańskiej, ugościł go i wysłał swojego syna, Pejsistrata, by mu towarzyszył.

Pejsistrat

  Jeden z synów Nestora, wyruszył w podróż z synem Odyseusza.

Menelaos

  Inaczej Menelaj; brat Agamemnona, z którym był skłócony. Po zdobyciu Troi stanął na czele jednego z obozów. Chciał się udać w drogę powrotną bez złożenia ofiary bogom. Wrócił do domu najpóźniej. Godnie ugościł Telemacha i Pejsistrata i opowiedział im historię swojego powrotu.

Helena

  W mitologii greckiej królowa Sparty, żona Menelaosa.

Agamemnon

  Brat Menelaosa, z którym był skłócony. Stanął na czele jednego z obozów po zdobyciu Troi. Chciał złożyć ofiary bogom przed powrotem do domu. Został zabity przez Ajgista, który również uwiódł jego żonę.

Antinoj i Eurymach

  Zalotnicy Penelopy, którzy trwonili majątek jej męża. Byli wyjątkowo okrutni. Planowali zabicie Telemacha między Itaką a Samos. Pierwszy z nich nie poczęstował jedzeniem żebraka, za którego był przebrany Odyseusz. Cechował ich brak odwagi, nie podjęli się nawet zadania, które Penelopa wyznaczyła zalotnikom.

Melantios

  Jeden z zalotników Penelopy. Szydził z Odyseusza przebranego za żebraka.

Ajgist

  Zabił Agamemnona, a jego żonę uwiódł. Został zabity przez Orestesa, który pomścił śmierć swojego ojca.

Ejdotea

  Boginka morska, córka Proteusza; pomogła Menelajowi dotrzeć do domu.

Leukotea

  W mitologii greckiej i rzymskiej bogini morska. Pomogła Odyseuszowi dotrzeć na ląd po roztrzaskaniu jego łodzi przez Posejdona; zjawiła się mu w postaci wodnej kurki i przemówiła do niego ludzkim głosem.

Alkinoj

  Inaczej Alkinoos; król Feaków; to właśnie u niego Odyseusz opowiada historię swojej podróży. Jego córka za sprawą Ateny znajduje śpiącego i wyczerpanego Odyseusza. Pomaga głównemu bohaterowi przygotować się do podróży, za co spotyka go kara bogów.

Nausyka

  Córka króla Feaków. Za sprawą Ateny pomogła Odyseuszowi.

Demodok

  Niewidomy pieśniarz, który śpiewa pieśni na zamku Alkinoja o sporze Odyseusza z Achillesem.

Kyklopi

  Znani też jako Cyklopi; w mitologii greckiej opisywani jako olbrzymi z jednym okiem. Zajmują się między innymi pasterstwem. Odyseusz z załogą docierają na ich wyspę. Przebywają w pieczarze jednego z nich. Odyseusz wbija mu do oka maczugę i sprytnie ucieka z jego jamy ze swoimi współtowarzyszami.

Ajol (Eol)

  Władca wiatrów i wyspy Ajolli, na której przebywał Odyseusz z załogą i gdzie zostali godnie ugoszczeni. Zamknął niepomyślne wiatry w miechu, który podarował Odyseuszowi. Niestety ciekawscy towarzysze Odyseusza otworzyli go i przez to ponownie wrócili do jego kraju. Za drugim razem jednak Ajol im nie pomógł, ponieważ bał się mściwego Posejdona.

Antif

  Król lajstrygońskiego grodu Lamos, zjadł on dwóch współtowarzyszy Odyseusza.