Legendy polskie

  Legendy powstały w czasach, kiedy ludzie wszystkie wieści przekazywali sobie z ust do ust. Przez długie lata nie były spisywane, nie dbano także o daty. Opowieści z pokolenia na pokolenie zmieniały swój kształt, dlatego dzisiaj legendy różnią się od siebie wersjami tych samych wydarzeń i trudno ustalić, która z nich jest najbliżej prawdy.

Legenda o Lechu, Czechu i Rusie

  Z kronik od Lecha, Czecha i Rusa wywodzi się początek plemion Lechitów (naszych przodków), Czechów i Rusinów. Byli to trzej bracia żyjący w słowiańskiej osadzie w głębi nieprzebytej puszczy. Czcili słowiańskich bogów i słuchali rad kapłana. Po jakimś czasie plemiona, którymi rządzili, zaczął ogarniać głód. W związku z tym wyruszyli w podróż w poszukiwaniu nowych ziem. Podczas wędrówki bracia się rozdzielili i osiedli na różnych terenach.

  Lech znalazł żyzne ziemie, otoczone rzekami i lasami. Jako pomyślny znak potraktował pięknego białego orła w gnieździe, którego ujrzał na tle zachodzącego, czerwonego słońca. Na pamiątkę tego wydarzenia nowo założony gród nazwał Gniezdnem (późniejsze Gniezno, pierwsza stolica Polski), a w herbie swojego kraju umieścił orła w koronie.

Legenda o Piaście i postrzyżynach jego syna Siemowita

  Pierwszy o Piaście i jego synu pisał w swoich kronikach Gall Anonim, pisarz zatrudniony przez króla Bolesława Krzywoustego. Chciał opisać rodowód władcy, który miał się wywodzić z dynastii Piastów.

  Piast był ubogim chłopem mieszkającym na ziemiach należących do księcia Popiela w okolicach Gniezna. Jego żona nazywała się Rzepicha. Ich najstarszy syn zbliżał się do wieku, w którym powinny się odbyć postrzyżyny. Był to specjalny obrzęd, podczas którego chłopcu obcinano włosy, nadawano imię i oficjalnie przechodził spod opieki matki pod opiekę ojca, by pomagać mu w gospodarstwie.

  W dniu postrzyżyn syna Piasta w okolicy pojawili się tajemniczy podróżni. Podobno zostali wygnani przez Popiela. Mimo biedy panującej w domu, zostali przez gospodarzy zaproszeni do środka. Dwójka nieznajomych mężczyzn wzięła udział w uroczystości, a obcinając chłopcu włosy i nadając mu imię Siemowit, uczynili nad jego głową dziwny znak. Po ich odejściu okazało się, że wcześniej ubogo zastawiony stół teraz uginał się od jedzenia. Młody chłopak dorastając, stawał się coraz silniejszy i mądrzejszy, a po śmierci Popiela został wybrany przez lud na nowego księcia.

Legenda o Popielu i Mysiej Wieży

  Książę Popiel mieszkał w Kruszwicy nad jeziorem Gopło (nieopodal Gniezna) razem ze swoją niemiecką małżonką Gretą. Był okrutnym i samolubnym władcą, w ogóle nie dbał o swój lud. Z tego powodu jego stryjowie chcieli odebrać mu władzę. Żona księcia wymyśliła jednak podstęp. Zaprosiła krewnych na ucztę, podczas której zaprawiła ich napoje trucizną. Wszyscy pomarli. Popiel i Greta wyrzucili ciała do jeziora pod osłoną nocy. Po kilku dniach na zamku zaczęło się pojawiać coraz więcej myszy. Książę wraz z żoną musieli uciec do wieży na wyspie na środku jeziora. Niestety gryzonie przypłynęły tam za nimi i pożarły okrutnych władców. Na te wieści gnębieni wcześniej poddani poczuli wielką ulgę i radość.

Lech

  Od jego imienia wywodzi się nazwa plemienia Lechitów, naszych przodków. Według legendy, kiedy szukał miejsca na założenie nowego grodu, ujrzał białego orła w gnieździe na tle zachodzącego, czerwonego słońca. Na pamiątkę tego wydarzenia osadę nazwał Gniezdnem, a w jej herbie umieszczono wspomnianego ptaka w koronie.

Czech

  Brat Lecha, który wraz ze swoimi ludźmi się odłączył i osiadł na innych terenach niż jego rodzina. Od jego imienia, według legendy, wywodzi się plemię Czechów.

Rus

  Drugi z braci Lecha, tak jak Czech odłączył się od pozostałych, by założyć gród. Od jego imienia wywodzi się plemię Rusinów.

Piast

  Ubogi chłop żyjący na terenach należących do księcia Popiela, nieopodal Gniezna. Od jego imienia wywodzi się późniejsza nazwa dynastii królów polskich

Siemowit

  Syn Piasta. W dniu jego postrzyżyn w chacie pojawiło się dwóch tajemniczych wędrowców, wygnanych przez księcia Popiela. To oni nadali mu imię, biorąc udział w obrzędzie, a na koniec go pobłogosławili, czego ówcześni poganie nie zrozumieli. Kiedy Siemowit dorósł, został wybrany przez lud na nowego księcia po śmierci Popiela.

Popiel

  Książę mieszkający na zamku w Kruszwicy. Był okrutnym władcą, który myślał tylko o sobie i nie dbał o swój lud. Jako postać występuje w legendzie o postrzyżynach Siemowita oraz w legendzie o Mysiej Wieży. W tej drugiej, kiedy żona Popiela otruła jego stryjów, ich zamek został opanowany przez myszy. Schronili się w wieży na wyspie na jeziorze Gopło, gdzie zostali zjedzeni przez gryzonie.

Greta

  Żona Popiela, pochodząca z Niemiec. Kiedy jej mężowi groziło odebranie władzy, zaprosiła jego stryjów na obiad i otruła ich. Zginęła razem z mężem, zjedzona przez myszy.

Krak

  Choć nazywany królem, tak naprawdę był jedynie księciem. Dobrze władał Krakowem i to od jego imienia nazwano gród. Pojawia się w legendzie o Wandzie oraz o Smoku Wawelskim. Źródła podają sprzeczne informacje co do tego, ile miał dzieci, ale wszystkie są zgodne w kwestii, że był ojcem księżniczki Wandy.

Wanda

  Księżniczka, która po śmierci ojca i kłótni braci objęła panowanie nad Krakowem. Była piękna i mądra, dlatego wielu różnych władców chciało ją poślubić. Kiedy niemiecki książę Rydygier zagroził atakiem na Kraków, ta, by chronić swoich poddanych, popełniła samobójstwo, topiąc się w Wiśle. W niektórych wersjach legendy o Smoku Wawelskim została wydana za szewczyka Skubę w ramach nagrody za jego bohaterski wyczyn.

Lech i Krak

  Bracia Wandy, którzy pokłócili się o władzę. W efekcie jeden zabił drugiego i musiał uciec z Krakowa.

Rydygier

  Inaczej Rydgier, Rytygier lub Rytgier, niemiecki książę. Chciał wymusić na Wandzie małżeństwo, grożąc atakiem na Kraków. Został powstrzymany przez samobójstwo księżniczki.

Wars

  Rybak mieszkający w osadzie nad Wisłą. Był dobrym człowiekiem i świetnie sprawdzał się w swojej pracy. Pewnego razu zobaczył syrenę, w której od razu się zakochał. Przez jakiś czas obserwował ją z ukrycia, aż wreszcie wyznał jej swoje uczucia. Kiedy okazały się odwzajemnione, Sawa przemieniła się w kobietę, dzięki czemu zamieszkali razem na lądzie i założyli Warszawę.

Sawa

  Syrena mieszkająca w Wiśle. Według niektórych podań była piękną dziewczyną zaklętą przez złego czarownika, która podarowała Warsowi miecz i tarczę, by ten mógł go pokonać. W opisanej tu wersji legendy po prostu zakochała się z wzajemnością w rybaku, dzięki czemu stała się zwyczajną kobietą i mogła zamieszkać na lądzie.

Skuba

  W niektórych wersjach legendy nazywany Dratewką, ubogi szewc. Kiedy rycerze nie mogli poradzić sobie ze smokiem żyjącym w Krakowie, uknuł podstęp. Sporządził przynętę na kształt owcy z siarką w środku. Kiedy smok ją zjadł, musiał wypić z Wisły bardzo dużo wody, w wyniku czego pękł. Za swoje zasługi Skuba został sowicie wynagrodzony przez Kraka.