Iliada
Homer
Czas akcji: Opisywany przez poetę czas akcji obejmuje kilka dni z wielkiej, dziesięcioletniej wojny trojańskiej (1184 p.n.e.). Wydarzenia odbywają się pod koniec sporu. W tekście istnieje również wiele odniesień do sytuacji wcześniejszych, mających wpływ na obecne. Sumując je, „Iliada” opisuje kilkadziesiąt dni wojny.
Miejsce akcji: Miejsce wydarzeń to głównie Troja – miasto w Azji mniejszej, konkretniej miejsce pod jego murami, głównie obóz Greków, pałac Priama oraz Olimp.
Gatunek literacki: „Iliada” to epopeja (epos), czyli wierszowany poemat epicki, opisujący przełomowy dla danego narodu moment historyczny. W tym wypadku wojna trojańska dla Greków. Charakterystyczne dla epopei jest rozpoczęcie jej inwokacją, w Iliadzie adresatem tego uroczystego zwrotu jest bogini Atena.
Epoka: Starożytność
Motywy: gniewu, wojny, walki, śmierci, bogów, kobiety, sporu, zemsty
Streszczenie lektury „Iliada”
Pieśń I. Zaraza. Gniew
Utwór rozpoczyna się inwokacją z prośbą o natchnienie: „Gniew Achilla, bogini, głoś, obfity w szkody”. Gniew Achillesa spowodowany był utratą jego branki Bryzeidy na rzecz Agamemnona, a następnie śmiercią przyjaciela, Patroklesa. Eskalacja złości nastąpiła w momencie kłótni Agamemnona z Achillesem, do której podburzył herosów Apollo. Ten, zdenerwowany na Agamemnona, zesłał na wojsko greckie zarazę. Zemsta spowodowana była prośbą jego kapłana Chryzesa, któremu Agamemnon odebrał córkę i wziął ją jako swoją brankę. Apollo zaczął wybijać najpierw bydło greckie, a potem greckich żołnierzy. Zaraza trwała dziewięć dni, po czym Achilles, za radą Hery, zebrał żołnierzy na naradę. W jej trakcie doszło do kłótni między Agamemnonem i Achillesem. Achilles popierał oddanie Chryzesowi jego córki, aby ocalić Greków przed zarazą. Agamemnon zgodził się na to z niechęcią, jednak w ramach rekompensaty odebrał Achillesowi jego brankę, Bryzeidę. Znieważony Achilles wycofał się z walki i poprosił swoją matkę, boginię Tetydę, o wstawiennictwo u Zeusa, by ten pomógł Trojaniom.
Pieśń II – Sen. Próba. Katalog okrętów
Zeus spełnił prośbę Tetydy. Zesłał na Agamemnona sen, który wywarł na nim presję do rozpoczęcia ataku na Troję.
Pieśń III. Przysięgi. Widok z muru. Pojedynek Aleksandra z Menelaosem
Agamemnon wraz ze swoim wojskiem wyruszył do walki z Trojanami – dowodzonymi przez Hektora. Bitwa po pewnym czasie została jednak przerwana, gdyż decydujący o ostatecznym wyniku pojedynek mieli stoczyć ze sobą główni uczestnicy konfliktu – Menelaos, brat Aganemnona, i Aleksander, czyli Parys, trojański królewicz. Przed walką, z uczestnictwem Priama, odbyło się zawiązanie porozumienia z Agamemnonem. Zwycięzca miała zabrać Helenę i łupy. W pojedynku zwyciężył Menelaos, jednak w ostatniej chwili bogini Afrodyta swą łaską uratowała Parysa, zabierając go z miejsca bitwy na chmurce. Po zniknięciu Parysa Agamemnon był przekonany, że to Menelaos wygrał, więc żądał dopełnienia szczegółów umowy.
Pieśń IV. Złamanie przysiąg. Przegląd wojsk Agamemnona
Hera i Atena nie chciały dopuścić do zakończenia wojny. Hera wymusiła na Zeusie, żeby Troję spotkała zagłada, a Atena, na polecenie Zeusa, namówiła Pandara, by strzelił z łuku do Menelaosa i w ten sposób zerwał zawarty wcześniej układ. Menelaos został ranny i konflikt wybuchł na nowo. Agamemnon rozmawiając z każdym z dowódców, doglądał wojska przed potyczką. Jednym z najbardziej zdyscyplinowanych wojów był Diomedes.
Pieśń V. Przewagi Diomedesa
Diomedes pokonał synów Daresa. Mimo że został ranny, pokonał jeszcze wielu Trojan, między innymi Pandara. Następnie zranił Eneasza oraz swoją matkę – Afrodytę, gdy ta stanęła w jego obronie. Dopiero Apollowi udało się go powstrzymać. Artemida i Leto opatrzyły rannego Eneasza, zaś Apollo zachęcał Aresa, by wspomógł Trojan. Obrońcy twierdzy zdobyli przewagę pod wodzą Aresa. Grecy ostatecznie przegrali starcie.
Pieśń VI. Pożegnanie Hektora z Andromachą
Achajowie, czyli Grecy, uzyskali przewagę po opuszczeniu przez bogów pola bitwy. Glaukos i Diomedes wymienili ze sobą zbroje. W Troi mieszkańcy złożyli dary Atenie. Hektor miał pretensje do Parysa spowodowane jego zachowaniem. Poprosił swoją matkę - Hekabe, by wyprosiła u Ateny powstrzymanie Diomedesa. Następnie pożegnał się ze swoją żoną Andromachą oraz dzieckiem i wraz z Parysem wyruszył do bitwy.
Pieśń VII. Pojedynek Hektora z Ajasem. Pogrzeb poległych
Hektor wyzwał na pojedynek jednego z Greków, by w ten sposób zakończyć krwawy dzień walki. Wyzwanie przyjął Ajas Wielki, lecz ostatecznie nie udało się rozstrzygnąć pojedynku. Grecy odrzucili złożoną przez Trojan propozycję zakończenia wojny po zwrocie skradzionych skarbów oraz Heleny. Przyjęli jednak postulat rozejmu. Wówczas odbył się pogrzeb poległych wojowników z obu stron sporu.
Bohaterowie lektury „Iliada”
Achilles
Główny bohater, najsławniejszy grecki heros. Matka Tetyda po urodzeniu zanurzyła go w Styksie, chcąc zapewnić mu nieśmiertelność. Czyniąc to, trzymała go za piętę, i to ona pozostała jedyną „śmiertelną” częścią Achillesa. Żył w pogoni za sławą, gardził spokojnym, bezbarwnym życiem. Podczas wojny okrzyknięto go najdzielniejszym i najbardziej nieustraszonym wojownikiem. Swój gniew zniwelował, bezczeszcząc zwłoki Hektora, ale ostatecznie wydał ciało syna zalanemu łzami Priamowi
Agamemnon
Syn Atreusa, władcy Argos, wódz Greków. Podatny na gniew, często ulegał depresji. Reprezentatywny i godny wódz, niechcący przyczynił się do porażek swojej armii, którą z powodu kłótni opuścił Achilles. Po powrocie z wojny zabiła go żona Klitajmestra za oddanie ich córki Ifigenii w ofierze bogom, by powiodło się w walce Achajom. Ifigenię uratowała jednak Artemida.
Menelaos
Brat Agamemnona, porwano mu żonę Helenę. Nerwowy, porywczy oraz gniewny.
Odyseusz
Król Itaki, mądry, sprytny, nieustraszony i inteligentny, wzorowy przywódca i wojownik, świetny żeglarz. Bogowie nastręczyli mu wielu kłopotów. Żądny przygód, jest archetypem tułacza i wędrowcy.
Hektor
Pierworodny syn Priama i Hekabe. Wielki wojownik, szlachetny, odważny, rycerski i silny. Apollo wspomagał go, dzięki czemu udało mu się wygrać wiele starć. Najwierniejszy obrońca ojczyzny – nadzieja Trojan.
Priam
Władca Troi, ojciec Hektora. Dostając od Achillesa zwłoki syna, wybaczył mu jego zabójstwo.