Śmierć Pułkownika
Adam Mickiewicz
Czas akcji: Zima, 1831 rok
Miejsce akcji: Głucha puszcza, chatka leśnika
Gatunek literacki: Wiersz
Epoka: Romantyzm
Motywy: Żołnierza, służby ojczyźnie, poświęcenia, przywódcy, rycerza, kobiety, bohaterstwa, ofiary, ojczyzny, honoru, odwagi, ars moriendi (sztuki umierania)
Streszczenie lektury „Śmierć Pułkownika”
Przed chatką leśnika zebrali się strzelcy i straż, by pełnić wartę przy umierającym Pułkowniku. Podmiot liryczny stwierdza, że musi być on wielkim wodzem, skoro nawet mieszkańcy wioski przybiegli pod chatę i pytają o jego zdrowie.
Pułkownik przed śmiercią chciał zobaczyć swojego konia. Poprosił o przyprowadzenie go do jego izby, a także o przyniesienie munduru strzeleckiego, kordelasu (czyli broni) oraz pasa i ładunku. Podmiot liryczny zauważa, że Pułkownik bierze przykład z samego Czarnieckiego, który przed swoją śmiercią żegnał się ze wszystkimi swoimi przedmiotami.
Następnie do chatki leśnika zawitał ksiądz, by pomóc Pułkownikowi w pojednaniu się z Bogiem przed śmiercią. Ludzie stojący przed chatką klęczeli, modlili się i płakali (wśród nich byli nawet żołnierze Kościuszki).
Nad ranem z kaplicy rozległ się dźwięk dzwonów. Lud ponownie zebrał się przed chatką, by zobaczyć – jak to określił podmiot wiersza – zwłoki rycerza. W ręku miał on krzyż, obok głowy leżało siodło i burka, a u jego boku kordelas.
Podmiot liryczny towarzyszy ludziom przybyłym do ciała Pułkownika. Jest on zdziwiony jego piękną twarzą, zauważa również pierś. Okazuje się, że Pułkownik jest kobietą. Podmiot liryczny na koniec utworu oznajmia, że to: „Wódz Powstańców - Emilja Plater”!
Bohaterowie lektury „Śmierć Pułkownika”
Pułkownik
Jest nim postać historyczna - Emilia Platerówna, która od dziecka marzyła o tym, by odegrać rolę Joanny d'Arc. Brała udział w powstaniu listopadowym. Chłapowski mianował ją kapitanem 25. pułku liniowego. Gdy on sam zrezygnował już z udziału w walce, ona wciąż usiłowała przedostać się do Warszawy. Po dziesięciu dniach marszu, wyczerpana, przystanęła w chatce leśnika, skąd następnie przewieziono ją do do dworu właściciela wsi. Zaczęła wracać do zdrowia, jednak po wiadomości o upadku Warszawy popadła w rozpacz i zmarła.
Mieszkańcy wioski
Zbierają się pod chatką leśnika, by oddać hołd Pułkownikowi. Jest to pobożny lud, z pokorą oddający cześć wielkiemu wodzowi.
Ksiądz
Przyszedł do Pułkownika z ostatnim namaszczeniem.
Żołnierze Kościuszki
Nawet oni zebrali się pod chatką leśnika i z płaczem żegnali Pułkownika.
