Do króla

Streszczenie

  Adresatem utworu jest król Stanisław August Poniatowski. Podmiot liryczny zwraca się do niego bezpośrednio, bez dystansu ani uniżoności. Sprawia wrażenie bardzo pewnego siebie. Z pozoru wydaje się, że utwór ma na celu upokorzenie nowego władcy poprzez wyliczenie jego wad. Jednak to właśnie istota satyry, która opiera się na pewnej przewrotności i ironii.
  Utwór rozpoczyna się od stwierdzenia, że im wyżej jest ktoś postawiony w hierarchii społecznej, tym bardziej jest widoczny dla ludzi, a więc jest też najbardziej narażony na ocenę, którą będzie albo pochwała, albo nagana. Podmiot liryczny podkreśla, że satyra mówi prawdę, a wyrzeka się względów: Wielbi urząd, czci króla, lecz sądzi człowieka. / Gdy więc zganię zdrożności i zdania mniej baczne, / Pozwolisz, mości królu, że od ciebie zacznę. Pierwszym zarzutem, który osoba mówiąca w wierszu kieruje do króla, jest to, że nie został on następcą tronu drogą dziedziczenia urzędu. Jesteś królem, a czemu nie królewskim synem? / To niedobrze; krew pańska jest zaszczyt przed gminem. / Kto się w zamku urodził, niech ten w zamku siedzi; Z tegoć powodu nasi szczęśliwi sąsiedzi. Podmiot wskazuje na to, jakoby władca, który zostaje królem po swoim ojcu, był w oczach wielu osobą bardziej godną tego urzędu. Mówi w sposób ironiczny, że dynastie panujących mają swoją naturę: Inszym powietrzem się żywi, inszą stawą pasie. Wspomina też, że często rozum mają bez nauki, a biegłość – bez pracy. Widać więc, że u niektórych królewski przymiot kończy się tylko na wysokim urodzeniu. Podmiot dodaje, że poeci na dworach mnożyli pochwały dla takich władców, bo było im za to płacone. Znajdowali w nich rzeczy dobre, których nie było, a te, co były, ale złe – przyćmiewali. W żartobliwy sposób osoba mówiąca zwraca się do króla, a tym samym gra ze swoimi odbiorcami: Tyś królem, czemu nie ja? Mówiąc między nami, / Ja się nie będę chwalił, ale przymiotami / Niezłymi się zaszczycam. Jestem Polak rodem, / A do tego i szlachcic […].
  Podmiot liryczny wytyka władcy jego szlacheckie pochodzenie. To, że wcześniej król był „mości panem”, nazywa nieodpuszczonym grzechem. Mimo że pozornie wygląda to na krytykę władcy i na solidaryzowanie się podmiotu lirycznego z rzekomo poszkodowanymi szlachcicami, to tak naprawdę wskazuje on przywary szlachty. To ją chce skrytykować za niechęć względem monarchy i nieodpowiednie zachowania wynikające z zawiści: Każdy, który stanem / Przedtem się z tobą równał, a teraz czcić musi, / Nim powie: „najjaśniejszy”, pierwej się zakrztusi; I choć się przyzwyczaił, przecież go to łechce: / Usty cię czci, a sercem szanować cię nie chce.
  Kolejną wadą króla ma być jego polska narodowość. Podmiot liryczny jest uszczypliwy w stosunku do tych, którzy wolą, by rządził nimi ktoś obcy; którzy nie doceniają swego w ojczyźnie. Osoba mówiąca wyznaje: Pozwalam ci być królem, tronu nie zazdroszczę. Stosunek szlachty do monarchy podsumowuje słowami: Źle to więc, żeś jest Polak; źle, żeś nie przychodzień.
  Jako kolejna przywara władcy zostaje wskazany jego młody wiek. Król objął tron, mając zaledwie trzydzieści lat. Podmiot wyjaśnia, że w mniemaniu społeczeństwa tylko sędziwy wiek równa się rozumowi i mądrości. A obecny król nie ma ani siwizny, ani zmarszczek. Ironizuje dalej: Wszak w zmarszczkach rozum mieszka, a gdzie broda siwa, / Tam wszelka doskonałość zwyczajnie przebywa. W humorystyczny sposób podmiot tłumaczy królowi, że jedynie takie cechy, które pasują do tradycyjnego obrazu władcy, wywołują szacunek wśród poddanych i zapewniają o jego mądrości. Żartobliwie dodaje: Nie byłeś, prawda, winien temu, żeś nie stary; / Młodość, czerstwość i rześkość piękneż to przywary, / Przecież są przywarami. Aleś się poprawił: / Już cię tron z naszej łaski siwizny nabawił.

Podmiot liryczny

  Sam autor satyry, Ignacy Krasicki. Był nie tylko zdolnym i znanym pisarzem, ale również piastował wiele stanowisk państwowych. Między innymi był nadwornym poetą króla Stanisława Augusta Poniatowskiego czy biskupem warmińskim. Satyra „Do króla” rozpoczęła pierwszy cykl „Satyr”, które zostały wydane w 1779 roku. Utwór ten spodobał się władcy.

Król

  Stanisław August Poniatowski, król za czasów Ignacego Krasickiego, rządził w latach 1764-1795. Był ostatnim królem Polski. Jednym z jego największych osiągnięć było uchwalenie pierwszej w Europie konstytucji – 3 maja 1791 roku.