Motyw Polski w literaturze
Naród polski niewątpliwie cechuje wielki patriotyzm. Nawet w czasach zaborów, kiedy ojczyzny nie było na mapie, żyła ona w sercach Polaków. W epoce romantyzmu twórcy bardzo często zawierali wątek patriotyczny w swoich dziełach. Pisali poematy, utwory, wiersze oddające hołd ojczyźnie i zagrzewające serca rodaków do walki. Ponadto, nie chcieli dopuścić do zatracenia patriotycznego ducha i wiary w to, że wkrótce odzyskają upragnioną wolność. Pragnęli również kultywować polską tradycję, zwyczaje przodków oraz rodzimą kulturę. Opisywali więc to wszystko w swojej twórczości, aby pamięć ojczyzny nigdy nie zginęła. Jednak Polska nie zawsze była wychwalana. W różnych utworach pojawiała się krytyka Polaków, napiętnowanie narodowych przywar czy skłonności do męczeństwa.
Motyw Polski – przykłady z lektur
Pieśń o spustoszeniu Podola
Jan Kochanowski
Utwór traktuje o sytuacji Polaków po klęsce w wojnie z Tatarami w 1575 r. Zostają w nim napiętnowane przywary społeczeństwa polskiego. Mimo, że podmiot negatywnie wypowiada się o wrogu, krytykuje także nieodpowiedzialne zachowanie szlachty. Sugeruje, że nieszczęścia można było uniknąć. Polska szlachta musiałaby jednak porzucić swoje zamiłowanie do biesiad i wygodnego życia. Potrzeba, aby skoncentrowała się na sprawach narodowych. Niestety podmiot widzi częsty brak zainteresowania istotnymi kwestiami. Szczególnie ostatnia zwrotka pieśni jest smutną, ale prawdziwą refleksją na temat Polaków. Nie potrafią uczyć się na dawnych błędach, lecz wciąż je popełniają. Tym samym historia się powtarza, a Polacy po raz kolejny nie wynoszą z niej właściwej nauki.
Dziady cz. III
Adam Mickiewicz
Dramat jest poświęcony pamięci narodowych męczenników, w tym szczególnie młodzieży wileńskiej. Mamy więc do czynienia z motywem martyrologii polskiej. Oprawcami są zaborcy, natomiast Polska jest porównana do Chrystusa. Musiała zginąć, lecz tak jak on również zmartwychwstanie, na co wskazuje widzenie księdza Piotra. Akcja dramatu rozgrywa się niedługo po upadku powstania listopadowego. Społeczeństwo wyraźnie dzieli się na dwa obozy, co jest szczególnie widoczne na balu u senatora. Przy stolikach siedzą osoby, wychwalające obcą kulturę i poczynania Nowosilcowa. Reprezentują oni służalczą postawę wobec zaborcy. Natomiast przy drzwiach stoją młodzi patrioci, którzy opowiadają historię Cichowskiego. Był on torturowany, bo nie chciał donosić. Mickiewicz w dramacie porównuje naród polski do lawy, mówiąc, że choć z wierzchu jest ,,zimna i plugawa”, to jej wewnętrznego ognia nic nie zagasi.
Kordian
Juliusz Słowacki
Dramat traktuje o upadku powstania listopadowego. Autor obwinia przywódców, że nie potrafili właściwie pokierować polskim społeczeństwem. Widać to szczególnie w Przygotowaniu, kiedy z kotła wyłaniają się kolejno dowódcy powstania listopadowego, stwarzani przez Szatana. Z jednej strony autor krytykuje bierność Polaków oraz ich przychylny stosunek do, np. koronacji cara na króla Polski. Tylko niewielu zdobywa się na krytykę tego wydarzenia. Jednak z drugiej strony Słowacki wie, że tylko w narodzie jest siła oraz szansa na wyjście z niewoli. Główny bohater przechodzi swoistą przemianę wewnętrzną i chce walczyć z zaborcami. Znamienna jest scena w podziemiach kościoła św. Jana, kiedy większość zebranych odrzuca pomysł zamachu na cara. Kordian decyduje wtedy, że zrobi to sam. Ukazując działanie jednostki, Słowacki zwrócił uwagę na ówczesny brak zjednoczenia Polaków wobec zaborcy.
