Motyw labiryntu w literaturze
Labirynt to przestrzeń z której nie da się wydostać w sposób banalny, prosty. Potrzeba do tego sprytu lub nadprzyrodzonych umiejętności. Jest to miejsce owiane ogromną tajemnicą i napawające strachem. W kulturze budowla ta ma silne znaczenie metaforyczne. Wielokrotnie twórcy wykorzystywali motyw labiryntu aby ukazać pogubienie emocjonalne i duchowe. Utożsamiali życiową drogę bohaterów z próbą nieudolnego wydostania się z budowli. Częstym użyciem tego motywu jest również metafora miasta. Człowiek gubi się w przestrzeni wielu budowli, pośpiechu i nadmiaru ludzi. Taki labirynt prowadzi najczęściej do zabłąkania i pogubienia. Jest on niebezpieczny i budzi lęk w bohaterach.
Motyw labiryntu – przykłady z lektur
Mitologia
Jan Parandowski
Minotaur to pół człowiek pół byk, zrodzony z związku żony króla Minosa i zwierzęcia. Zazdrosny władca kazał wybudować dla potwora labirynt, a po zwycięstwie Krety nad Ateńczykami zarządził, aby co roku czternaścioro osób (siedem dziewcząt i siedmiu młodzieńców) oddawać Minotaurowi w ofierze. Tezeusz chciał wybawić swój naród od tak krwawych poczynań i zdecydował się na próbę zabicia mieszkańca labiryntu. Ukochana Ariadna – podarowała mu kłębek nici, aby mógł powrócić bezpiecznie do wyjścia. Tezeusz zgładził Minotaura i szczęśliwie wyszedł z labiryntu.
Proces
Franz Kafka
Przestrzeń w utworze ulega modyfikacji wraz z przemyśleniami bohatera, zamienia się w labirynt. Józef K., podążając na przesłuchanie, widzi miasto jak szereg jednakowych domów, miejsca przenikają się. Bohater jest wyraźnie zagubiony, błądzi. Pojawia się również labirynt pomieszczeń sądowych, które mieszczą się na strychu kamienic. Przestrzeń w „Procesie” jest niebezpieczna, wręcz może zagrażać człowiekowi w niej przebywającemu. Ten specyficzny rodzaj labiryntu to metafora życia i losu ludzkiego.
Do fraszek
Jan Kochanowski
W tekście fraszki i inne utwory są sposobem dojścia do tajemnic umysłu, autor przyrównuje teksty do labiryntu. Kochanowski wprowadza również aluzję mitologiczną: porównuje twórcę fraszek do Dedala, a jego myśli do nici Ariadny. Poezja ta jest bardzo wartościowa, ale sam autor niejednokrotnie gubi się w jej sensach, jak w mitologicznym labiryncie.
