Motyw utopii w literaturze
Utopia po grecku oznacza miejsce, którego nie ma, które nie istnieje. Jest to wcielenie w życie idealnych zasad rządzenia państwem i społeczeństwem. W takim porządku ludzie są sobie równi, nie istnieją warstwy klasowe, natomiast wszędzie szerzy się sprawiedliwość. Ludzie są solidarni i uczciwi. Utopia w literaturze, najczęściej opisywana jest jako idea, do której szaleńczo się dąży, ale gdy się ją posiądzie to okazuje się ona ogromnym nieporozumieniem. Wielokrotnie również utopia zmienia się w antyutopię, z której ludzie uciekają, której się boją.
Motyw utopii – przykłady z lektur
Folwark zwierzęcy
George Orwell
W powieści Knur Major marzy o świecie, w którym nie ma ludzi i zwierzęta przejmują kontrolę. Wygłasza przemówienie, które pokazuje innym mieszkańcom folwarku wizję świata, w którym każde zwierzę jest równe i pracuje na swoje potrzeby. Zasada, którą miał kierować się ten nowy świat to nigdy nie zmienić się w podobnych człowiekowi. Kiedy plan wchodzi w życie, okazuje się jednak, że świnie (ze względu na najwyższą inteligencję) zaczynają przewodzić grupie i nadużywać władzy. Powoli zamieniają się w ludzi – chodzą na dwóch nogach i wymachują batem. Utopia, którą miał być świat bez ciemiężyciela – człowieka, staje się antyutopią, w której rządzi propaganda i manipulacja.
Przedwiośnie
Stefan Żeromski
Ojciec głównego bohatera, Cezarego snuje opowieść o Polsce jako cudownym, nowoczesnym państwie. Panują tam wymarzone stosunki polityczne, społeczeństwo jest zgodne, majętne i szczęśliwe. Ojciec opowiada o szklanych domach, które montuje się w zaledwie kilka dni, są one kolorowe, czyste i funkcjonalne. Kiedy Cezary przekracza granice kraju, okazuje się, że wyśniona wizja Polski była tylko fantazją schorowanego ojca, a młody mężczyzna przeżywa ogromny zawód.
Utopia
Wisława Szymborska
W wierszu autorka pokazuje wizję idealnego świata, w którym ludzie nie mają żadnych wątpliwości, nie istnieje niewiedza. Kiedy pojawia się jakaś drobna zagwozdka, wiatr zaraz ją rozwiewa. W tym wspaniałym miejscu, wszystko ma sens i jest pewne. Problem polega na tym, że nie ma tam ludzi. Nie chcą oni tam mieszkać, nie podoba im się ta wszechwiedza i uciekają do innych miejsc, w których mogą poznać życie „nie do pojęcia”.
