Motyw Ikara w literaturze
Ikar to w mitologii greckiej syn Dedala i Naukrate, którego cechowała wielka ambicja. Nie można odmówić mu także odwagi. Jednak przy tym wszystkim Ikarowi zabrakło zdolności racjonalnego myślenia, a także pokory, gdyż nie posłuchał rad Dedala. Upadł na skutek lotu zbyt blisko słońca, którego promienie roztopiły wosk scalający pióra jego skrzydeł. Mit o Ikarze i Dedalu jest jednym z najbardziej znanych właśnie z powodu syna, który stał się symbolem człowieka o wielkich aspiracjach, często jednak przeceniającego swoje możliwości. Ikar to również usposobienie buntu, któremu przewodzą wzniosłe ideały. Natomiast próby realizowania tych ideałów zazwyczaj nie kończą się sukcesem albo okazuje się, że porządek świata nie odpowiada zamiarom człowieka pokroju mitycznego Ikara.
Motyw Ikara – przykłady z lektur
Oda do młodości
Adam Mickiewicz
Utwór oparty jest na motywie lotu. Można go przyrównać do lotu Ikara, ponieważ osoba mówiąca w wierszu chce się wznieść ponad ziemię i być jak najbliżej słońca. Kiedy patrzy w dół, widzi, że wszystko jest tam stare. Na ziemi tylko marazm, ciemność i martwota. Nie chce już dłużej żyć w takim świecie. Woła do młodości, by ,,dodała jej skrzydła”. To właśnie ona sprawia, że podmiot liryczny czuje zapał do buntu i szukania nowych horyzontów. ,,Oda do młodości” to swoisty manifest młodego pokolenia o romantycznych ideałach. Jest sprzeciwem wobec starego porządku świata i kierowania się tylko zasadami rozumu. Nowe pokolenie chce, tak jak Ikar, unieść się wysoko, żeby spojrzeć na świat z innej perspektywy.
Ikar
Jarosław Iwaszkiewicz
To krótkie opowiadanie, które przekłada grecki mit o Ikarze na sytuację w okupowanej Warszawie. Narrator opisuje zwykły dzień: ludzie się spieszą, dzieci przebiegają przez ulicę, ktoś coś kupuje, ktoś inny sprzedaje. Życie toczy się swoim rytmem i nic nie wskazuje na to, że wszystko dzieje się w czasie wojny. Uwagę narratora zwraca mały chłopiec, który idzie powoli przez jezdnię, bo jest zaczytany. Nagle auto gwałtownie hamuje i ledwo unika wypadku. Okazuje się, że to karetka gestapo. Dwaj Niemcy zatrzymują chłopca, który próbuje przepraszać i tłumaczyć, że to wina książki. Jednak gestapowiec wpycha go do samochodu i odjeżdżają. Autor odkrywa, że wokół nic się nie zmienia. Miasto wciąż tętni życiem. Wydaje się jakby tylko on zauważył niefortunne zdarzenie o tak tragicznym dla chłopca zakończeniu. To również nawiązanie do obrazu Bruegela ,,Upadek Ikara”, na którym wszyscy byli tak bardzo zajęci swoimi sprawami, że nie dostrzegli wielkiego nieszczęścia drugiego człowieka.
Upamiętnienie
Wisława Szymborska
W wierszu wiele razy pojawia się apostrofa do jaskółki. To ptak, który świetnie czuje się w przestworzach. Mamy więc do czynienia z motywem lotu. Raz nawet jaskółka zostaje określona jako ,,ulepszony Ikar”. Ma to służyć kontrastowi między jej umiejętnościami szybowania a ich brakiem u Ikara. Nawet kiedy wydaje się, że jaskółka spada, ona nagle znowu wzbija się w powietrze. Nie bez powodu też osoba mówiąca w wierszu opowiada o kochankach. Miłość dodaje nam skrzydeł, sprawia, że wręcz czujemy się wniebowzięci. W takich chwilach nie myśli się o tym, że mogłoby się coś popsuć. Natomiast upadek z tych wyidealizowanych sfer jest bolesny. Widząc umiejętności jaskółki, podmiot w wierszu prosi, by ptak zmiłował się nad kochankami. Może ochroni ich przed upadkiem albo przynajmniej sprawi, że nie będzie miał tak niszczycielskiej siły.
